ԵՐԵՎԱՆ, 27 հուլիսի։ /ԱՌԿԱ/։ «Ազգային ժամանակի փոխանցման հաշվետվություններ» (National Time Transfer Accounts, NTTA) ուսումնասիրությունը առաջին անգամ քանակականորեն գնահատում է անվճար աշխատանքի ծավալները և ցույց է տալիս, որ տնային աշխատանքն ու երեխաների և ծերերի խնամքը հանդիսանում են Հայաստանի ամենամեծ «անտեսանելի» տնտեսության ոլորտներից մեկը:
Ուսումնասիրության գլխավոր եզրակացությունը
«Ամերիա» կառավարման խորհրդատվության ծառայության ղեկավար Տիգրան Ջրբաշյանը նշեց, որ այս ուսումնասիրությունը շարունակությունն է 2021-2022 թվականներին իրականացված աշխատանքի, երբ Հայաստանում առաջին անգամ մշակվել է ազգային փոխանցման հաշվետվությունների մոդել:
«Ազգային հաշվետվությունները արտացոլում են երկրում ստեղծված արտադրանքի ծավալն ու օգտագործման եղանակները: Այս մոդելի շրջանակներում տվյալները բաժանվում են տարիքի և սեռի համաձայն: Սա շատ կարևոր է, որպեսզի հասկանալ, թե որոնք են այն տարիքային խմբերը, որոնք հիմնականում ստեղծում են տնտեսական արտադրանքը և որոնք հիմնականում սպառում են այն»,- ասաց Ջրբաշյանը:
Նա նշեց, որ ներկայումս ներկայացվող ուսումնասիրությունը լրացնում է այս մոդելը անվճար աշխատանքի գնահատմամբ, որը չափվում է ծախսված ժամանակով:
«Եթե սահմանափակվենք միայն ավանդական ազգային հաշվետվություններով, մենք կտեսնենք միայն այն գործունեությունը, որը մոնետիզացված է: Սակայն մնում է ևս մեկ մասը՝ անտեսանելի աշխատանքը, որը ազգային հաշվետվություններում չի հաշվի առնվում»,- ասաց Ջրբաշյանը:
Անվճար աշխատանքի գնահատման մեթոդները
Ուսումնասիրության հեղինակները փորձել են գնահատել այս աշխատանքի դրամական արժեքը՝ օգտագործելով երկու մեթոդ: Առաջին մեթոդը փոխարինման մեթոդն է, որը ենթադրում է անվճար աշխատանքի գնահատում՝ շուկայում նման ծառայությունների արժեքով:
«Այս մեթոդի համաձայն, անվճար աշխատանքը կազմում է մոտ 78% կանանց կատարած աշխատանքից: Այսինքն, կանայք վճարում ստանում են միայն 22% իրենց կատարած աշխատանքից, իսկ 78%-ը մնում է անվճար»,- ասաց Ջրբաշյանը:
«Մյուս մեթոդը ցույց է տալիս, թե որքան կանայք կարող էին վաստակել, եթե անվճար աշխատանքի վրա ծախսված ժամանակը օգտագործեին վճարովի զբաղվածության համար, որը համապատասխանում է իրենց տարիքի և մասնագիտական հմտություններին»,- ավելացրեց նա:
Հիմնական խնդիրներ
Ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ կանանց կրթական պոտենցիալը բարձր է, սակայն մեծ մասը օգտագործվում է ոչ պաշտոնական տնտեսությունում: Եթե հաշվի առնենք անվճար աշխատանքի արժեքը, կանանց ներդրումը ընդհանուր հավելյալ արժեքի ստեղծման գործում համեմատելի է կամ նույնիսկ գերազանցում է տղամարդկանց ներդրումը:
Ջրբաշյանը նշեց, որ ներկայիս մոդելը շատ թանկ է ծերացող հայկական հասարակության համար:
Ավելի լավ լուծումներ
Ուսումնասիրության հեղինակները կարծում են, որ անհրաժեշտ է համալիր մոտեցում: Նրանք նշում են, որ առաջնահերթություններ են հանդիսանում մատչելի մանկապարտեզների և ծերերի խնամքի ծառայությունների զարգացումը, ճկուն զբաղվածության ձևերը, ընտանիքին ուղղված կորպորատիվ քաղաքականությունը:
Ավարտ
Ուսումնասիրությունը տնային աշխատանքի քննարկումը տեղափոխում է տնտեսական քաղաքականության ոլորտ: Ջրբաշյանը ընդգծում է, որ անվճար աշխատանքի ճանաչումը թույլ կտա ավելի ճշգրիտ գնահատել երկրի մարդկային կապիտալը և ավելի արդյունավետ որոշումներ ընդունել զբաղվածության, սոցիալական պաշտպանության և ժողովրդագրության ոլորտում:
Աղբյուր՝ arka.am
