Ջերմային պոմպերը աշխարհում ավելի լայն տարածում են ստանում որպես գազով աշխատող ջեռուցման համակարգերի այլընտրանք։ Դրանց նկատմամբ հետաքրքրությունը մեծանում է թե՛ նորակառույց բնակարաններում, թե՛ արդեն շահագործվող տներում, իսկ մի շարք շուկաներում անցումը խթանվում է նաև պետական աջակցության ծրագրերով։
Այս տեխնոլոգիան աշխատում է սառնարանի կամ օդորակիչի սկզբունքով՝ շրջակա միջավայրից վերցնելով ջերմությունը, այն ուժեղացնելով և փոխանցելով շենքին։ Քանի որ ջերմության մեծ մասը ոչ թե արտադրվում, այլ տեղափոխվում է, ջերմային պոմպերը զգալիորեն արդյունավետ են կաթսաներից և էլեկտրական տաքացուցիչներից ու հաճախ ավելի էժան են շահագործման ընթացքում։ Շենքերում ջերմությունը սովորաբար բաշխվում է ռադիատորների կամ հատակային ջեռուցման միջոցով, իսկ համակարգը կարող է միացվել նաև կենցաղային տաք ջրի բաքին։
Ջերմային պոմպերը կարող են օգտագործվել նաև ամռանը սառեցման համար, ինչը նվազեցնում է օդորակիչներից կախվածությունը։ Արդյունաբերությունում դրանք կիրառվում են տաք օդ, ջուր կամ գոլորշի մատակարարելու, ինչպես նաև նյութերը ուղղակի տաքացնելու համար։ Գործող մոդելների ջերմային ելքը սովորաբար մի քանի անգամ գերազանցում է դրանց աշխատանքի համար անհրաժեշտ էլեկտրաէներգիան, ինչի շնորհիվ դրանք գազային կաթսաներից երեքից չորս անգամ ավելի արդյունավետ են։
Միևնույն ժամանակ, եթե էլեկտրաէներգիան դեռ արտադրվում է հանածո վառելիքից, ջերմային պոմպերն ամբողջությամբ չեն վերացնում ածխածնային արտանետումները։ Աշխարհում բնական գազի պահանջարկի ավելի քան մեկ վեցերորդը, իսկ Եվրոպական միությունում պահանջարկի մեկ երրորդը բաժին է ընկնում շենքերի ջեռուցմանը։ Շենքերի ջեռուցումը տարեկան առաջացնում է 4 գիգատոն ածխածնային արտանետում, ինչը համաշխարհային արտանետումների մոտ 10 տոկոսն է։ Սակայն վերականգնվող աղբյուրներից ստացվող էլեկտրաէներգիայի դեպքում ջերմային պոմպերը կարող են դառնալ ավելի մաքուր ջեռուցման և սառեցման լուծում՝ նաև մեղմելով հանածո վառելիքի գների տատանումների ազդեցությունը։
2021 թվականին աշխարհում տարածքների ջեռուցման պահանջարկի մոտ 10 տոկոսը ապահովվել է ջերմային պոմպերով, իսկ համաշխարհային վաճառքներն այդ տարի աճել են գրեթե 15 տոկոսով՝ կրկնակի գերազանցելով վերջին տասնամյակի միջին տեմպը։ Որոշ երկրներում տեխնոլոգիան արդեն լայնորեն ներդրված է։ Նորվեգիայում ջերմային պոմպեր ունեն շենքերի 60 տոկոսը, իսկ Շվեդիայում և Ֆինլանդիայում՝ ավելի քան 40 տոկոսը։ Սա թուլացրել է այն պնդումը, թե այդ համակարգերը հարմար չեն ցուրտ կլիմայի համար։
Հետազոտողները շարունակում են կատարելագործել տեխնոլոգիան՝ այն դարձնելով ավելի մատչելի և արդյունավետ։ ԱՄՆ-ում, ըստ վերջին զեկույցի, ջերմային պոմպերի վաճառքը վերջին 15 տարում կրկնապատկվել է։ 2026 թվականի առաջին եռամսյակում դրանց վաճառքը 32 տոկոսով գերազանցել է բնական գազով աշխատող վառարաններին, նույնիսկ այն բանից հետո, երբ 2025 թվականի վերջում դադարեց գործել մինչև $2,000-ի հարկային արտոնությունը։ UC Berkeley-ի պրոֆեսոր և էներգետիկ տնտեսագետ Lucas Davis-ը նոր վերլուծության մեջ նշել է, որ ԱՄՆ շուկան, ըստ երևույթին, բավական ամուր է և այլևս ամբողջությամբ կախված չէ հարկային խրախուսումներից։
Massachusetts-ում Բոստոնում հիմնված Reservoir ստարտափը այս տարվա սկզբին հայտարարեց, որ ներգրավել է $8 million seed funding, ինչը պետք է օգնի ընկերությանը ներկայիս 100 տեղական տեղադրումներից հասնել մինչև 1,000-ի՝ 2027 թվականի վերջի դրությամբ։ Ընկերությունը պնդում է, որ ստեղծել է գերզարգացած ջրատաքացուցիչ, որը կարող է կանխատեսել տաք ջրի պահանջարկը, կուտակել էներգիա և հայտնաբերել ջրամատակարարման արտահոսքերը։ Համակարգը առաջին ամիսը տանը տվյալներ է հավաքում ջրի օգտագործման մասին, ապա մոդելը կարգավորում է աշխատանքի ամենաարդյունավետ և ծախսարդյունավետ ժամերը՝ առանց մատակարարումը սահմանափակելու։
Reservoir-ը իր սարքավորումը համալրել է նաև ուլտրաձայնային հոսքի սենսորով՝ արտահոսքերը հայտնաբերելու համար։ Ավելի բարձր դասի մոդելներում կան լրացուցիչ գործառույթներ, այդ թվում՝ վերաշրջանառության փական՝ ակնթարթային տաք ջուր ստանալու համար, և խառնիչ փական, որը կարող է կանխել խողովակների սառեցումը ցուրտ եղանակին։ Կառավարումը հասանելի է բջջային հավելվածով։
Միացյալ Թագավորությունում ջերմային պոմպերը նաև օգնել են սպառողներին ավելի հեշտ հաղթահարել ամառային շոգերը։ Երկրում օդորակիչ կա բնակարանների ընդամենը 3-5 տոկոսի մոտ, սակայն 30°C-ից բարձր ջերմաստիճանների հաճախացման ֆոնին պահանջարկը արագ աճում է։ Նրանք, ովքեր արդեն անցել են ջերմային պոմպերի՝ ջեռուցման նպատակով, այժմ գնահատում են նաև դրանց սառեցման ներուժը։ Միացյալ Թագավորության boiler upgrade scheme-ը England և Wales-ի տնային տնտեսություններին առաջարկում է $10,100 դրամաշնորհ՝ air-to-water կամ ground-source heat pump տեղադրելու ծախսերը մասամբ փակելու համար։ Այն տնային տնտեսությունները, որոնք միացված չեն գազային ցանցին, կարող են ստանալ նաև լրացուցիչ $2,000 աջակցություն։
Ընդհանուր առմամբ, ջերմային պոմպերը դառնում են ավելի պահանջված լուծում այն շուկաներում, որտեղ տնային տնտեսությունները ցանկանում են փոխարինել գազային ջեռուցումը և միաժամանակ ստանալ նաև սառեցման հնարավորություն։ Նորարարությունների խորացումը և գների հնարավոր նվազումը կարող են առաջիկա տասնամյակներին էապես մեծացնել այս տեխնոլոգիայի տարածումը։
Աղբյուր՝ oilprice.com
