Հայաստանի ֆինանսական շուկան՝ շաբաթվա ինը գլխավոր զարգացումներով

Երևանում ֆինանսական շաբաթվա օրակարգը հիմնականում ձևավորվել է կապիտալի շուկայի, բանկային համակարգի, պետական պարտքի և վճարային ենթակառուցվածքի շուրջ։ 7–13 սեպտեմբերի զարգացումները ցույց տվեցին, որ Հայաստանում ակտիվությունը պահպանվում է թե՛ պարտքային գործիքների հատվածում, թե՛ բանկային շուկայում, մինչդեռ բաժնային շուկան շարունակում է ավելի համեստ մնալ ծավալներով։

Բանկային հատված

Պաշտոնական վիճակագրության համաձայն՝ 2026 թվականի հուլիսի վերջում Հայաստանի առևտրային բանկերի վարկային պորտֆելը կազմել է 8,899 տրլն դրամ՝ մեկ ամիս առաջվա 8,775 տրլն դրամի դիմաց։ Միաժամանակ բանկային ավանդների ծավալն աճել է 8,071 տրլն դրամից մինչև 8,290 տրլն դրամ։

Այսինքն՝ մեկ ամսում վարկերն ավելացել են մոտ 1,4%-ով, իսկ ավանդները՝ 2,7%-ով, ինչը կարող է նշանակել, որ բանկերը միաժամանակ մեծացնում են թե՛ ռեսուրսային բազան, թե՛ վարկավորման ծավալը։

Բաժնետոմսեր և կորպորատիվ պարտատոմսեր

Հայաստանի բաժնետոմսերի շուկայի կապիտալիզացիան 2026 թվականի օգոստոսին գերազանցել է 356,2 մլրդ դրամը։ Հայաստանի ֆոնդային բորսայի տվյալներով՝ բաժնետոմսերով բորսայական առևտրի ծավալը կազմել է ավելի քան 153,4 մլն դրամ, կնքվել է 288 գործարք։

Նույն ժամանակահատվածում կորպորատիվ պարտատոմսերի առևտուրը նախորդ տարվա օգոստոսի համեմատ աճել է 72%-ով և անցել 10,5 մլրդ դրամից։ Ամսվա վերջում բորսայում շրջանառվում էր 221 կորպորատիվ պարտատոմս, իսկ ռեպո գործարքների ընդհանուր ծավալը գերազանցել էր 22,8 մլրդ դրամը։ Այս տվյալները վկայում են, որ շուկայի հիմնական ակտիվությունը շարունակում է կենտրոնանալ հատկապես պարտքային հատվածում։

Արտարժույթի շուկա

Հայաստանի ԿԲ-ի տվյալներով՝ դրամի նկատմամբ դոլարի միջին շուկայական փոխարժեքը սեպտեմբերի 7-ի 363.7 դրամից սեպտեմբերի 11-ին իջել է մինչև 363.28 դրամ։ Այդ նույն ժամանակահատվածում եվրոյի փոխարժեքը նվազել է 422.76 դրամից մինչև 421.11 դրամ, իսկ ռուսական ռուբլին աճել է 4.2027 դրամից մինչև 4.2971 դրամ։

Փոխարժեքների նման նեղ տատանումները բանկերի, ներմուծողների և արտարժութային պարտավորություններ ունեցող ընկերությունների համար համեմատաբար կայուն պայմաններ են ստեղծում ընթացիկ հաշվարկների և արժութային դիրքերի վերագնահատման համար։

Նոր պարտատոմսերի թողարկումներ

Սեպտեմբերի 8-ին EBRD-ի 5 մլրդ դրամ ընդհանուր անվանական ծավալով պարտատոմսերը ցուցակվել են Հայաստանի ֆոնդային բորսայում և ներառվել Abond հիմնական ցուցակում։ Առևտրին թույլատրվել է 500 պարտատոմս՝ յուրաքանչյուրը 10 մլն դրամ անվանական արժեքով, լողացող արժեկտրոնային դրույքով և 36 ամիս շրջանառության ժամկետով։

Սեպտեմբերի 11-ին հայտարարվել է նաև, որ ներդրումային ընկերությունը՝ Cube Invest-ը, սկսել է սեփական 5 մլրդ դրամ ծավալով պարտատոմսերի տեղաբաշխումը՝ 36 ամիս ժամկետով։ Առաջին վեց ամիսների համար գործում է 10,5% ֆիքսված դրույք, որից հետո արժեկտրոնը հաշվարկվելու է որպես Հայաստանի ԿԲ-ի վերաֆինանսավորման դրույքաչափին գումարած 4 տոկոսային կետ։ Երկու թողարկումներն էլ ընդլայնում են դրամային պարտքային գործիքների առաջարկը ներքին շուկայում։

Անկանխիկ վճարումներ և POS միջնորդավճարներ

Սեպտեմբերի 8-ին Հայաստանի փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանը Visa-ի պատվիրակության հետ հանդիպման ընթացքում առաջարկել է բանկ-գործընկերների հետ միասին քննարկել POS տերմինալներով անկանխիկ վճարումների միջնորդավճարների նվազեցումը։

Այս հարցը կարևոր է ոչ միայն բանկերի, այլև առևտրային կազմակերպությունների և հաճախորդների համար, քանի որ անմիջականորեն առնչվում է վճարային ենթակառուցվածքի արժեքին և անկանխիկ գործարքների տնտեսությանը։

Ներդրումային ընկերությունների աճ

Սեպտեմբերի 11-ին «INVESTMENT PERSPECTIVES 2026» համաժողովում Dimension Investments-ի գլխավոր գործադիր տնօրեն Գրիգոր Հարությունյանը հայտնել է, որ Հայաստանի ներդրումային ընկերությունների ակտիվները 2021 թվականից աճել են մոտ վեց անգամ՝ 67 մլրդ դրամից հասնելով ավելի քան 400 մլրդ դրամի։

Նրա խոսքով՝ այդ ընթացքում ներդրումային ընկերությունների թիվը 14-ից հասել է 27-ի, իսկ սեփական կապիտալը՝ 12 մլրդ դրամից մոտ 130 մլրդ դրամի։ Սա կարող է վկայել ոչ բանկային հատվածի կշռի մեծացման և պրոֆեսիոնալ մասնակիցների թվի ավելացման մասին։

Կապիտալի շուկայի կառուցվածք

Landmark Capital-ի գլխավոր գործադիր տնօրեն Գոռ Գևորգյանը «ԱՐԿԱ» գործակալությանը տված գործընկերային հարցազրույցում նշել է, որ Հայաստանի կապիտալի շուկայի զարգացման հիմնական խոչընդոտներից մեկը մնում է անբավարար իրացվելիությունը։ Նրա գնահատմամբ՝ տնտեսության ֆինանսավորումը դեռևս հիմնականում իրականացվում է բանկային վարկերով, իսկ կապիտալ ներգրավելու այլընտրանքային մեխանիզմները օգտագործվում են ավելի սահմանափակ չափով։

Այդ գործիքների թվում նա առանձնացրել է կորպորատիվ պարտատոմսերը, բաժնային ֆինանսավորումը, մասնավոր ֆինանսավորումը, կառուցվածքային պրոդուկտները և IPO շուկան։ Միաժամանակ, նրա կարծիքով, իրացվելիության ապահովումը նախ և առաջ պրոֆեսիոնալ մասնակիցների՝ բանկերի և ներդրումային ընկերությունների խնդիրն է։

Պետական պարտք և պետական պարտատոմսեր

ՀՀ ֆինանսների նախարար Վահե Հովհաննիսյանը սեպտեմբերի 9-ին հայտարարել է, որ 2026 թվականի հունիսի 30-ի դրությամբ Հայաստանի պետական պարտքը կազմել է 5,12 տրլն դրամ՝ 2025 թվականի վերջի 5,30 տրլն դրամի համեմատ։ Դրամային արտահայտությամբ ցուցանիշը կիսամյակի ընթացքում նվազել է 3,5%-ով, իսկ դոլարային արտահայտությամբ գրեթե չի փոխվել՝ կազմելով $13,9 մլրդ։

Նույն օրը Հայաստանի ֆոնդային բորսայում անցկացվել է 35 մլրդ դրամ ծավալով պետական պարտատոմսերի տեղաբաշխման աճուրդ, ինչպես նաև ավելի քան 2,9 մլրդ դրամի փոխանակման աճուրդներ։ Գործարքների համախառն ծավալը կազմել է մոտ 38 մլրդ դրամ։ Այս աճուրդները շուկայի մասնակիցների համար ապահովում են մուտք պետական պարտքային գործիքների շուկա և ձևավորում եկամտաբերության ուղենիշներ դրամային պարտատոմսերի մյուս հատվածների համար։

Շաբաթվա եզրակացությունը

Անցած շաբաթ Հայաստանի ֆինանսական շուկայում հրապարակվել են նոր տվյալներ բանկային հատվածի և բորսայական առևտրի մասին, տեղի են ունեցել պարտքային գործիքների տեղաբաշխումներ և աճուրդներ, ինչպես նաև հնչել են հայտարարություններ վճարային ենթակառուցվածքի և կապիտալի շուկայի զարգացման շուրջ։ Ընդհանուր պատկերը ցույց է տալիս, որ շուկայի խորացման թեման շարունակում է մնալ օրակարգային՝ հատկապես ոչ բանկային ֆինանսավորման ընդլայնման տեսանկյունից։

Աղբյուր՝ armbanks.am