Հայաստանում 2026 թվականին էապես փոխվել է պետական և համայնքային հողերի վաճառքի կարգը։ Ապրիլին ընդունված որոշմամբ նման հողամասերի աճուրդները պետք է անցկացվեն միայն էլեկտրոնային եղանակով՝ Պետական գույքի կառավարման կոմիտեի պաշտոնական e-auctions.am կայքի միջոցով։
Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարությունը (ՏԿԵՆ) համայնքների համար մշակել է մեթոդական ուղեցույց, որը սահմանում է էլեկտրոնային աճուրդների ընթացակարգը, միասնական համակարգից օգտվողների դերերը և պատասխանատուների գործառույթները։ Ըստ այդ կարգի՝ աճուրդի մասին ծանուցումը նախ պետք է հրապարակվի համայնքի պաշտոնական կայքում, ապա՝ հրապարակային ծանուցումների www.azdarar.am հարթակում, և անհրաժեշտության դեպքում նաև այլ լրատվամիջոցներով։
Շարժական գույքի դեպքում էլեկտրոնային աճուրդը կարող է անցկացվել հրապարակային ծանուցումից 15 օր հետո, իսկ անշարժ գույքի դեպքում՝ ոչ շուտ, քան 45 օր անց։ Համայնքի ղեկավարի որոշմամբ ամբողջ գործընթացը կարող են վարել համայնքապետարանի աշխատակիցները՝ սկսած վաճառվող լոտի հայտի տեղադրումից մինչև արդյունքների ամփոփում։
Համայնքներն արդեն տեղայնացնում են ՏԿԵՆ-ի ցուցումները իրենց որոշումներով։ Օրինակ՝ Աբովյանում էլեկտրոնային աճուրդի պատասխանատու է նշանակվել համայնքապետարանի աշխատակազմի Ծրագրերի, գյուղատնտեսության և անշարժ գույքի կառավարման բաժնի պետը, իսկ կազմակերպչական հարցերի համար պատասխանատու են նույն բաժնի գլխավոր մասնագետը և Ֆինանսատնտեսագիտական և եկամուտների հաշվառման բաժնի պետի տեղակալը։
Աբովյանի համայնքապետարանը հուլիսի 31-ին հայտարարել է 5 լոտի վաճառք էլեկտրոնային աճուրդով։ Սակարկությունը սկսվելու է սեպտեմբերի 24-ին և ավարտվելու՝ սեպտեմբերի 29-ին։ Հաղթողը որոշվելու է համակարգի միջոցով, իսկ հաղթող մասնակիցը պետք է սահմանված ժամկետում առցանց ներկայացնի համակարգի գեներացրած արձանագրությունը աճուրդի կազմակերպչին։
Կարգի համաձայն՝ աճուրդը չկայացած կամ անվավեր է համարվում միայն այն դեպքում, եթե չի մասնակցել ոչ մի գնորդ։ Սա նշանակում է, որ մեկ մասնակցի հայտը բավարար է աճուրդ անցկացնելու համար։ Հոդվածում նշվում է, որ այս մոտեցումը կարող է կապված լինել «Հողային օրենսգրքի» 67-րդ հոդվածի վերջին փոփոխությունների հետ, որոնց համաձայն մեկնարկային գինը հաշվարկվում է հողամասի գնահատված շուկայական արժեքի հիման վրա։ Միաժամանակ համայնքի ավագանին կամ ղեկավարը կարող են որոշել մեկնարկային գինը սահմանել կադաստրային արժեքից ավելի բարձր՝ հաշվի առնելով շուկայական իրավիճակը։
Աբովյանի դեպքում հողերը վաճառքի են դրվել կադաստրային արժեքով։ Համայնքապետարանի հայտարարության համաձայն՝ այդ արժեքը մոտարկված է տվյալ պահին գործող շուկայական արժեքին։ Նոր մեթոդաբանությամբ փոխվել են նաև նվազագույն հավելման չափերը։ Մինչև 100 000 դրամ մեկնարկային գնի դեպքում նվազագույն հավելումը 500 դրամ է, 100 001–500 000 դրամի դեպքում՝ 1000 դրամ, 500 001–1 000 000 դրամի դեպքում՝ 10 000 դրամ, 1 000 001–10 000 000 դրամի դեպքում՝ 50 000 դրամ, իսկ 10 000 000 դրամից ավելի գնի դեպքում՝ մեկնարկային գնի 1%-ը։ Եթե մրցակից չկա, մասնակիցը կարող է գույքը գնել մեկնարկային գնին ավելացնելով միայն այդ նվազագույն չափը։
Հոդվածը նաև ուշադրություն է հրավիրում մեթոդական ուղեցույցի մի ձևակերպման վրա, ըստ որի օտարերկրյա քաղաքացին պետք է ներկայացնի անձնագրի պատճենները և թարգմանությունը։ Սա կարող է հակասել Հայաստանի Սահմանադրության 60-րդ հոդվածին, որտեղ նշվում է, որ օտարերկրյա քաղաքացիները և քաղաքացիություն չունեցող անձինք հողի սեփականության իրավունքից չեն օգտվում, բացառությամբ օրենքով սահմանված դեպքերի։ Թեև մեթոդական ուղեցույցը չի կարող գերակայել Սահմանադրությանը, այն nevertheless պետք է կազմված լինի գործող օրենքների հիման վրա։
Ուղղակի վաճառք՝ տարաժամկետ վճարմամբ և գրավով
Հուլիսին Կառավարության առաջարկով փոփոխվել է նաև հողամասերի ուղղակի վաճառքի կարգը։ «Հողային օրենսգրքի» 66-րդ հոդվածի լրացումով սահմանվել է, որ համայնքային սեփականություն հանդիսացող հողամասերը կարող են ուղղակի վաճառվել տարաժամկետ վճարման պայմանով՝ համայնքի ավագանու սահմանած դեպքերում և կարգով։ Այդ դեպքում հողամասը գնորդին հանձնելու պահից համարվում է համայնքի մոտ գրավադրված, մինչև ամբողջ գումարի վճարումը, և գրավի իրավունքը ենթակա է պետական գրանցման։
Փոփոխություններով ընդլայնվել են նաև ավագանու լիազորությունները։ Մասնավորապես, «Հողային օրենսգրքի» 65-րդ հոդվածով թույլատրվել է համայնքային հողամասերը անհատույց տրամադրել սոցիալական, բարեգործական կամ ներդրումային ծրագրերի, այդ թվում՝ «Պետություն-մասնավոր գործընկերության մասին» ՊՄԳ ծրագրերի իրականացման նպատակով։ Այդ դեպքերում պայմանագրերում և ավագանու որոշումներում պետք է հստակ նշվեն հողամասի օգտագործման նպատակներն ու պայմանները։
Բացի այդ, համայնքի սեփականություն հանդիսացող հողամասը կամ դրա նկատմամբ իրավունքները ավագանու որոշմամբ կարող են ներդրվել իրավաբանական անձի կանոնադրական կամ բաժնեհավաք կապիտալում, եթե դրանց արժեքը չի լինում կադաստրային արժեքից ցածր։ Ուղղակի վաճառքի կամ ՊՄԳ պայմանագրերով պետք է սահմանվեն իրականացվելիք ծրագրերը, ներդրման չափն ու պայմանները, ինչպես նաև պատասխանատվությունը՝ պայմանների խախտման դեպքում։
Նոր փոփոխություններով թույլատրվել է նաև պետական և համայնքային հողերը առանց մրցույթի տրամադրել վարձակալությամբ կամ կառուցապատման իրավունքով, եթե այդ դեպքերը սահմանել է ավագանին։ Հոդվածի գնահատմամբ՝ այսպիսով Կառավարությունը փաստացի օրինականացրել է նախկինում լայն տարածում ունեցած գործելակերպը, երբ հողերի վարձակալությունը մրցույթով չէր իրականացվում և հիմնականում համաձայնեցվում էր համայնքի ղեկավարի հետ։
Աղբյուր՝ hetq.am
