ԱՄՆ-ում կրկին ակտիվացել է Social Security ծրագրի ֆինանսավորման շուրջ բանավեճը, քանի որ գործող գնահատականներով՝ եթե Վաշինգտոնը քայլեր չձեռնարկի, կենսաթոշակային վճարումների կրճատման վտանգը կարող է իրական դառնալ մոտ վեց տարի անց։ Քննարկվող հիմնական տարբերակներից մեկը բարձր եկամուտ ունեցողների համար աշխատավարձային հարկի գործող շեմի բարձրացումն կամ ամբողջական վերացումն է։
Այս մոտեցումը նախկինում հիմնականում պաշտպանում էին դեմոկրատները, սակայն այժմ այն սկսել է աջակցություն ստանալ նաև հանրապետականների շրջանում։ Հունիսին Օհայոյից հանրապետական սենատոր Bernie Moreno-ն և Մասաչուսեթսից դեմոկրատ սենատոր Elizabeth Warren-ը The New York Times-ում համատեղ հոդվածով payroll tax cap-ի վերացումը անվանել էին «ողջամիտ լուծում»։ Ավելի ուշ Օկլահոմայից Tom Cole-ը և Փենսիլվանիայից Lloyd Smucker-ը ևս առանձին հարցազրույցներում հայտնել են, որ պատրաստ են դիտարկել աշխատավարձային հարկերի բարձրացումը՝ ծրագիրը ֆինանսավորելու համար։
2026 թվականին աշխատողները Social Security-ի հարկ են վճարում մինչև $184,500 եկամուտների մասով։ Այդ շեմից բարձր եկամուտ ստացողները փաստորեն տարվա միայն մի հատվածում են վճարում տվյալ հարկը։ Roosevelt Institute-ի գնահատմամբ՝ ներկայում այս հարկով ծածկվում է աշխատողների ընդհանուր վաստակի մոտ 83%-ը։
Ինչ կարող է տալ շեմի բարձրացումը
Ծրագրի հոգաբարձուների հունիսյան տարեկան զեկույցի համաձայն՝ Social Security-ն 2032 թվականի չորրորդ եռամսյակից կարող է այլևս ամբողջությամբ չկարողանալ վճարել խոստացված կենսաթոշակները։ Այդ պահին կենսաթոշակային trust fund-ից հնարավոր կլինի ծածկել նախատեսված նպաստների 78%-ը։ Եթե կենսաթոշակային և disability trust fund-երը միավորվեն, ամբողջական վճարումները կարող են շարունակվել մինչև 2034 թվականի երրորդ եռամսյակ, երբ վճարելի կլինի նպաստների 83%-ը։
Նույն զեկույցի համաձայն՝ Social Security-ի 75-ամյա դեֆիցիտը մոտենում է $30 տրիլիոնի՝ մեկ տարի առաջվա շուրջ $25 տրիլիոնից բարձրանալով։ Սա ծրագրի所谓 չֆինանսավորված պարտավորությունն է՝ նախատեսված եկամուտների և ծախսերի տարբերությունը։
Roosevelt Institute-ի հաշվարկով՝ եթե Social Security-ի աշխատավարձային հարկի վերին շեմը ամբողջությամբ վերացվի, հնարավոր կլինի փակել ծրագրի 75-ամյա կայունության ճեղքի 67%-ը։ Եթե դրան զուգահեռ բարձրացվեն նաև նպաստները, ապա այդ ազդեցությունը կնվազի մինչև 48%։ Այլ տարբերակով՝ եթե հարկվող առավելագույն շեմը մշտապես սահմանվի ընդհանուր եկամուտների 90%-ի մակարդակում, ապա դա կարող է փակել ճեղքի 28%-ը, իսկ նպաստների բարձրացման դեպքում՝ 22%-ը։
2024 թվականին անցկացված հարցման համաձայն, որին մասնակցել է 21 և բարձր տարիքի 2,243 ամերիկացի, ամենաաջակցված տարբերակը եղել է $400,000-ից բարձր եկամուտների համար Social Security payroll tax cap-ի վերացումը։ Հարցումն իրականացրել են National Academy of Social Insurance-ը, AARP-ը, National Institute on Retirement Security-ն և U.S. Chamber of Commerce-ը՝ Greenwald Research-ի մասնակցությամբ։ Գրեթե նույնքան աջակցություն է ստացել նաև աշխատողի և գործատուի համար հարկային դրույքաչափը 6.2%-ից 7.2% բարձրացնելու տարբերակը։
National Academy of Social Insurance-ի ավագ գիտաշխատող Tyler Bond-ի խոսքով՝ Կոնգրեսը, ամենայն հավանականությամբ, ծրագրի բարեփոխման շրջանակում գրեթե անխուսափելիորեն կանդրադառնա հարկվող առավելագույն շեմին։ Նրա խոսքով՝ տարեկան միայն մոտ 6% աշխատողներ են վաստակում գործող շեմից ավելի, իսկ ողջ կարիերայի ընթացքում այդ մակարդակը երբևէ հատում է աշխատողների մոտ 20%-ը։
Փորձագետները նշում են, որ Social Security-ի խնդիրները, ընդհանուր առմամբ, կարող են լուծվել երեք ճանապարհով՝ հարկերի բարձրացում, նպաստների կրճատում կամ երկուսի համադրություն։ Քննարկվող մեկ այլ տարբերակ՝ կենսաթոշակային տարիքի բարձրացումը, ըստ էության, դիտվում է որպես նպաստների կրճատում։
Ինչ վտանգներ են տեսնում հակառակորդները
Մի շարք վերլուծաբաններ, սակայն, զգուշացնում են, որ payroll tax cap-ի բարձրացումն ինքնին հրաշագործ լուծում չէ։ Tax Foundation-ի տվյալներով՝ գործող շեմից ազատված եկամուտների վրա հարկի տարածումը կհամարժեքի 12.4 տոկոսային կետ հարկային բարձրացման և կդառնա 1982 թվականից ի վեր ամենախոշոր նման աճը։ Կազմակերպության գլխավոր տնտեսագետ William McBride-ի խոսքով՝ նման փոփոխությունը կարող է դրդել բարձր եկամուտ ունեցողներին ավելի քիչ աշխատել կամ ավելի քիչ հարկվող աշխատավարձ ցույց տալ։
Tax Foundation-ի հաշվարկով՝ եթե 2027-ից շեմը սահմանվի $346,000՝ ծածկելով աշխատավարձերի 90%-ը, իսկ հետո ինդեքսավորվի աշխատավարձերի աճին, դա կարող է վերացնել մոտ 900,000 աշխատատեղ և ՀՆԱ-ն նվազեցնել 0.7%-ով։ McBride-ի գնահատմամբ՝ ամբողջական վերացումը տնտեսության վրա էլ ավելի ուժեղ ազդեցություն կունենա։
American Enterprise Institute-ի ավագ գիտաշխատող Andrew Biggs-ը նշում է, որ առաջարկի կողմնակիցները փաստարկում են՝ բնակչության 5%-ի վրա մոտ 12 տոկոսային կետով հավելյալ բեռ դնելով՝ հնարավոր կլինի չդիպչել մնացած 95%-ին։ Բայց, նրա խոսքով, խոսքը վերաբերում է հենց այն խմբին, որն արդեն վճարում է բարձր մարժինալ հարկեր, և այդպիսի քայլը կարող է ունենալ զգալի տնտեսական հետևանքներ։
Բանավեճը տեղի է ունենում նաև այն ֆոնին, որ Medicare-ը ևս ունի ֆինանսավորման խնդիրներ։ Հունիսյան գնահատականով՝ Medicare Hospital Insurance trust fund-ը կարող է սպառվել 2033 թվականի երկրորդ եռամսյակում, և այդ պահին հնարավոր կլինի ծածկել նախատեսված Medicare Part A ծախսերի մոտ 89%-ը։ Միաժամանակ ԱՄՆ պետական պարտքը վերջերս անցել է $40 տրիլիոնը։
Urban-Brookings Tax Policy Center-ի տնտեսագիտական հետազոտող Jessica Riedl-ի խոսքով՝ եթե payroll tax cap-ը հանվի Social Security-ն ֆինանսավորելու համար, ապա օրինակ Կալիֆոռնիայում բարձր եկամուտ ունեցողների առավելագույն մարժինալ դրույքաչափը, ներառյալ եկամտահարկը, աշխատավարձային և նահանգային հարկերը, կարող է հասնել 63%-ի։ Նա նաև նշում է, որ եթե ավելի բարձր վճարները չհանգեցնեն ավելի բարձր ամսական նպաստների, ապա կխախտվի Social Security համակարգի հիմնական կապը՝ վճարումների և ստացվող նպաստների միջև։
Աղբյուր՝ www.cnbc.com
