Նավթի հաջորդ ցնցումը կրկին բացահայտում է ներմուծվող վառելիքից կախվածության ռիսկը

Նավթային շուկաներում նոր լարվածությունը, ըստ OilPrice.com-ի հրապարակած Leon Stille-ի վերլուծության, հերթական անգամ ցույց է տալիս նույն խնդիրը՝ Եվրոպան և Ասիան շարունակում են խոցելի մնալ, քանի դեռ կախված են ներմուծվող նավթից և գազից։ Հեղինակի կարծիքով՝ ճգնաժամերի անվանումները փոխվում են, սակայն հիմքում ընկած կառուցվածքային ռիսկը մնում է նույնը։

Վերլուծության համաձայն՝ Houthis-ը վերահսկողություն է հաստատել Եմենի Կարմիր ծովի ափի, Mokha նավահանգստի և Perim Island-ի նկատմամբ, որը Bab el-Mandeb Strait-ը բաժանում է երկու անցուղիների։ Այդ դիրքերից խումբը կարող է վերահսկել կամ սպառնալ աշխարհի կարևորագույն ծովային ուղիներից մեկին։

Միևնույն ժամանակ, Արաբական թերակղզու մյուս կողմում Strait of Hormuz-ը արդեն լուրջ խափանումների է ենթարկվել։ Դրա հետևանքով Saudi Arabia-ն ավելի մեծ չափով ապավինել է East–West pipeline-ին՝ Պարսից ծոցից նավթը Կարմիր ծովի արտահանման տերմինալներ հասցնելու համար։ Սակայն հարձակման է ենթարկվել նաև այդ խողովակաշարը, և դրա ժամանակավոր դադարեցումը, ըստ հեղինակի, հստակ ցույց է տալիս հանածո վառելիքի համակարգի անապահովությունը։

Հոդվածում նշվում է, որ յուրաքանչյուր շրջանցիկ երթուղի նվազեցնում է մեկ ռիսկ, բայց միաժամանակ ավելացնում է հեռավորությունը, ծախսը և պաշտպանության կարիք ունեցող նոր ենթակառուցվածք։ Խնդիրը, ըստ OilPrice.com-ի, այլևս միայն մեկ նեղուցի, զինված խմբավորման կամ պատերազմի մեջ չէ, այլ այն էներգետիկ մոդելում, որը պահանջում է ամեն օր հսկայական ծավալի վառելիքի տեղափոխում անկայուն սահմաններով և ծովային նեղ ուղիներով։

Կրկնվող ճգնաժամերի նույն հիմքը

Leon Stille-ը նշում է, որ շուկաները հաճախ յուրաքանչյուր խափանում դիտարկում են որպես առանձին արտակարգ դեպք՝ Russia-ի ներխուժումը Ukraine, Strait of Hormuz-ի փակումը, Կարմիր ծովում Houthis-ի հարձակումները, խողովակաշարերի, LNG գործարանների և տանկերների վնասումը։ Սակայն, ըստ հեղինակի, բացառությունների այդ շարքը վաղուց արդեն դարձել է օրինաչափություն։

Հեղինակը հիշեցնում է, որ Եվրոպան տասնամյակներ շարունակ մեծացրել էր կախվածությունը Russia-ի մատչելի խողովակաշարային գազից։ Երբ Moscow-ն 2022 թվականին կրճատեց մատակարարումները, գները կտրուկ աճեցին, իսկ կառավարությունները շտապեցին լցնել պահեստարանները և կառուցել LNG տերմինալներ։ Այդ կախվածությունը մասամբ փոխարինվեց United States-ից ավելի մեծ ներմուծումներով։

Stille-ի գնահատմամբ՝ այս փոփոխությունը բարելավեց մատակարարումների դիվերսիֆիկացիան և ճգնաժամային պահին անհրաժեշտ էր, բայց ինքնաբավություն չստեղծեց։ Հոդվածում նշվում է, որ 2025 framework-ի ներքո EU-ն պարտավորվել է հեշտացնել United States energy-ի $750 billion գնման գործընթացը երեք տարվա ընթացքում, թեև Brussels-ը այդ ծավալը ուղիղ վերահսկել չէր կարող։ Հեղինակի եզրակացությամբ՝ եթե որևէ մատակարար վերահսկում է այն վառելիքը, որն Եվրոպային պետք է ամեն օր, ապա նա ստանում է նաև քաղաքական լծակներ։

Կես դարի նախազգուշացումներ

Վերլուծությունը ներկայիս ճգնաժամը չի ներկայացնում որպես անսպասելի զարգացում։ Հիշատակվում է 1973 Arab oil embargo-ը, որը ավելի քան եռապատկեց գները և բացահայտեց Արևմուտքի կախվածությունը Middle East-ի նավթից։ Դրան հաջորդեցին 1979 Iranian Revolution-ը, Iran–Iraq War-ը, Iraq-ի 1990 invasion of Kuwait-ը, ինչպես նաև Libya-ի և Venezuela-ի օրինակները, որոնք ևս ցույց տվեցին, թե ինչպես կարող են քաղաքական ճգնաժամերն ու պատժամիջոցները խաթարել մատակարարումները։

Ավելի նոր օրինակներից հեղինակը հիշեցնում է 2019 թվականին Saudi Arabia-ի Abqaiq facilities-ի վրա հարձակումները, որոնք ժամանակավորապես շուկայից հանեցին համաշխարհային նավթամատակարարման շուրջ 5%-ը։ Նշվում է նաև Nord Stream explosions-ի և էժան անօդաչուների ազդեցությունը, որոնք կարող են վերաուղղել համաշխարհային առևտրի հոսքերը։

Հոդվածի տվյալներով՝ 2024 թվականին Strait of Hormuz-ով օրական անցել է մոտ 20 million barrels of oil, ինչը հավասար է համաշխարհային նավթասպառման մոտ մեկ հինգերորդին։ Bab el-Mandeb-ով 2023 թվականին տեղափոխվել է շուրջ 8.7 million barrels per day։ Երթուղիների վերափոխումը շաբաթներով երկարացնում է ծովային ճանապարհը, ավելացնում է վառելիքի ծախսը, ինչպես նաև ապահովագրական և բեռնափոխադրման ծախսերը։

Պահուստները ժամանակ են գնում, ոչ թե անկախություն

Հոդվածում ընդգծվում է, որ Europe-ն և Asia-ն անպաշտպան չեն։ Կառավարությունները պահպանում են ռազմավարական պաշարներ, LNG բեռները կարող են վերաուղղվել, իսկ Պարսից ծոցից դուրս գտնվող արտադրողները՝ ավելացնել մատակարարումը։ Խողովակաշարերն ու այլընտրանքային նավահանգիստները նույնպես լրացուցիչ ապահովագրություն են ստեղծում։

Սակայն, ըստ հեղինակի, այդ միջոցները չեն փոխում համակարգի հիմքը։ Պաշարները սպառվում են օգտագործման դեպքում, վերաուղղված տանկերները պետք է գան այլ շուկաներից, իսկ պահեստային հզորությունը պատկանում է մեկ այլ արտադրողի։ Եթե ճգնաժամը ձգձգվում է, սահմանափակ վառելիքի համար մրցակցությունը վերադառնում է արդեն ավելի բարձր գնով։

Stille-ը նշում է նաև, որ այս տարվա հակամարտությունը IEA-ի գնահատմամբ ստեղծել է նավթի մատակարարման պատմության մեջ ամենամեծ խափանումը՝ գերազանցելով անգամ 1973 թվականը։ Նրա կարծիքով՝ տրամաբանական արձագանքը ոչ թե պահուստներից կամ այլընտրանքային երթուղիներից հրաժարվելն է, այլ դրանցից կախված կենսական ծառայությունների թվի կրճատումը։

Էլեկտրաֆիկացումը՝ որպես կառուցվածքային պատասխան

Հեղինակի հիմնական թեզն այն է, որ էլեկտրաֆիկացումը կարող է նվազեցնել վառելիքի ամենօրյա մատակարարումների նկատմամբ կախվածությունը։ Նրա ձևակերպմամբ՝ electric vehicle-ին չի հետաքրքրում՝ Bab el-Mandeb-ը բաց է, թե ոչ, heat pump-ին հաջորդ երեքշաբթի LNG tanker պետք չէ, իսկ wind turbines-ն ու solar panels-ը շարունակում են արտադրել՝ նույնիսկ այն բանից հետո, երբ դրանք հասցրած նավերը վաղուց հեռացել են։

Միևնույն ժամանակ, վերլուծությունը զգուշացնում է, որ վերականգնվող էներգիան ևս պահանջում է էլեկտրացանցեր, պահեստավորում, պահուստային հզորություններ և կարևոր հումքերի մատակարարման շղթաներ։ Այդ պատճառով Europe-ն, հեղինակի կարծիքով, պետք է ոչ միայն արագացնի renewables-ի և electrification-ի ներդրումը, այլև զարգացնի critical materials-ի mining, processing և recycling-ի ավելի դիվերսիֆիկացված համակարգեր։

OilPrice.com-ի հրապարակման ընդհանուր եզրակացությունն այն է, որ հաջորդ նավթային ցնցումը վերջինը չի լինելու, քանի դեռ խոշոր տնտեսությունները իրենց էներգետիկ անվտանգությունը շարունակում են կառուցել ներմուծվող հանածո վառելիքի շուրջ։

Աղբյուր՝ oilprice.com