Հայաստանի աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարության տվյալներով՝ Արցախից բռնի տեղահանված հայրենակիցների պետական բնակարանային ծրագրով մինչ այժմ տրվել է շուրջ 8,300 բնակարանային վկայագիր, որոնցից մոտ 4,600-ն արդեն օգտագործվել է։ Թվերը ներկայացրել է նախարարության կառուցվածքային ստորաբաժանումների առանձին գործառույթները համակարգող խորհրդական Գայանե Ղարագյոզյանը, հաղորդում է Sputnik Armenia-ն։
Նրա խոսքով՝ վկայագիր ստացած յուրաքանչյուր ընտանիքում միջինում կա չորսից հինգ անդամ։ Սա նշանակում է, որ պետական աջակցությամբ 33,200-ից 37,350 արցախահայ արդեն ձեռք է բերել անշարժ գույք Հայաստանում կամ գտնվում է գնման գործընթացում։ Միաժամանակ, այժմ կառուցման փուլում է մոտ 70 տուն։
Գայանե Ղարագյոզյանի գնահատմամբ՝ ընթացիկ ցուցանիշները բավարար են, և ծրագրում նկատվում է արագ աճի միտում։ Վկայագրերի օգտագործման ամենաբարձր ցուցանիշը գրանցվել է Կոտայքի մարզում՝ 28%։ Երկրորդ տեղում Արմավիրն է՝ 17%, ապա Արարատը՝ 14%։ Հաջորդում են Երևանը՝ 11%, Լոռին՝ 9%, Սյունիքը՝ 6%, Գեղարքունիքն ու Շիրակը՝ 4%-ական։ Ամենացածր ցուցանիշները գրանցվել են Արագածոտնում՝ 3%, Տավուշում՝ 2.4% և Վայոց ձորում՝ 1.6%։
Նախարարությունում կանխատեսում են, որ մինչև տարեվերջ տրված վկայագրերի թիվը կհասնի մոտ 10,000-ի, իսկ օգտագործվածներինը կմոտենա 6,000-ի։ Ծրագրի ամբողջական նպատակը 15,000 ցուցանիշին հասնելն է։ Ղարագյոզյանի խոսքով՝ այդ թիրախը իրատեսական է, քանի որ ծրագրում կատարված փոփոխությունները վերացրել են մի շարք օբյեկտիվ խոչընդոտներ։
Թեև կառավարության որոշումն ընդունվել էր դեռ 2024 թվականի մայիսին, ծրագիրը, ըստ պաշտոնյայի, գործնական փուլ է մտել միայն 2025-ի կեսերից՝ համապատասխան բարեփոխումներից հետո։ Սկզբնական շրջանում այն նախատեսված էր միայն որոշ սոցիալական խմբերի համար, այդ թվում՝ հաշմանդամություն ունեցող անդամ ունեցող կամ երեք և ավելի երեխա ունեցող ընտանիքների։ Հետագա փոփոխություններից հետո ծրագիրը հասանելի է դարձել բոլորին։
2026 թվականի մարտից վերանայվել են նաև աջակցության չափերը։ Բոլոր մարզային բնակավայրերի համար, բացառությամբ Երևանի և այն բնակավայրերի, որտեղ գործում է 5 մլն դրամ աջակցություն, սահմանվել է 4 մլն դրամ։ Երևանում աջակցության չափը 3 մլն դրամ է մեկ անձի հաշվով, ինչն, ըստ նախարարության ներկայացուցչի, հաճախ բավարար չէ, հատկապես երբ շահառուները ցանկանում են գույք գնել մայրաքաղաքում։
Ղարագյոզյանի խոսքով՝ ծրագրի հիմնական խնդիրներից մեկն այն է, որ շատ շահառուներ նախընտրում են Երևանը, որտեղ անշարժ գույքի գները բարձր են, և առանց լրացուցիչ միջոցների բնակարան ձեռք բերելը հաճախ իրատեսական չէ։ Մարզային բնակավայրերում նման խնդիր գրեթե չկա։ Ծրագրի կարևոր պայմաններից մեկն էլ այն է, որ ընտանիքի յուրաքանչյուր անդամի հաշվով պետք է ապահովվի առնվազն 9 քմ բնակելի տարածք։
Միևնույն ժամանակ, արդեն օգտագործված վկայագրերի շուրջ 60% դեպքերում ընտանիքները լրացուցիչ վարկավորման կարիք չեն ունեցել։ Այսինքն՝ բնակարան կամ տուն գնելը, ինչպես նաև շինարարությունը, իրականացվել է ամբողջությամբ պետական սուբսիդավորմամբ։ Ավելին, այդ շահառուների կեսից ավելիի մոտ պահպանվել է դրական մնացորդ, քանի որ գույքը ձեռք է բերվել հատկացված գումարից ցածր արժեքով։ Տարբերությունը կարելի է ծախսել վերանորոգման, կենցաղային տեխնիկայի և կահույքի ձեռքբերման կամ գյուղատնտեսական նշանակության հող գնելու համար։
Այս ուղղությամբ արդեն վճարվել է շուրջ 1 մլրդ 343 մլն դրամ՝ կահույքի և կենցաղային տեխնիկայի գնումների համար, ընդ որում գումարը փոխանցվում է անմիջապես խանութի հաշվին։ Կան նաև բազմաթիվ շահառուներ, որոնք ստացել են վերանորոգման վարկեր։
Մնացած 40% դեպքերում լրացուցիչ ֆինանսական միջոցներ անհրաժեշտ են եղել, քանի որ շահառուները նախընտրել են բնակարան գնել Երևանում կամ մայրաքաղաքին մոտ համայնքներում, որտեղ գները նույնպես բարձր են։ Այդուհանդերձ, ծրագիրը թույլ է տալիս, որ շահառուները ցանկության դեպքում ձեռք բերեն նաև ավելի բարձր արժեք ունեցող գույք՝ սեփական մասնակցությամբ։ Օրինակ՝ Երևանում, բացառությամբ առաջին և երկրորդ գոտիների՝ Կենտրոն և Արաբկիր վարչական շրջանների, հնարավոր է գնել մինչև 55 մլն դրամ արժողությամբ գույք՝ յուրաքանչյուր անձի համար 3 մլն դրամ փոխհատուցմամբ։
Բնակարանային գործընթացի համեմատաբար դանդաղ տեմպերի մյուս պատճառներից մեկը Հայաստանի քաղաքացիություն ստանալու ընթացակարգն է, որը ժամանակ է պահանջում։ Ղարագյոզյանի խոսքով՝ այս հարցով աշխատանք է տարվել Հայաստանի ներքին գործերի նախարարության Միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայության գործընկերների հետ՝ գործընթացը արագացնող մեխանիզմներ ներդնելու համար։ Քաղաքացիություն ստանալուց հետո հաջորդ փուլը բնակարանային ծրագրին դիմելն է, սակայն այստեղ ևս կան մերժումներ՝ տարբեր պատճառներով։
Պաշտոնյայի խոսքով՝ ամենահեշտ ու արագ լուծվող խնդիրը հենց քաղաքացիության հետ է կապված։ Հաճախ ընտանիքի չափահաս անդամները քաղաքացիություն ունեն, սակայն չեն իմացել, որ անչափահաս երեխայի համար ևս պետք է առանձին դիմել և ստանալ քաղաքացիություն։ Նման մերժումից հետո ընտանիքները դիմում են ծնողի քաղաքացիության հիմքով, և այդ դեպքում գործընթացն ավելի արագ է ընթանում։
Բավական մեծ թիվ են կազմում նաև այն դեպքերը, երբ ընտանիքի անդամներից մեկի մասին տվյալ չկա Հայաստանի ներքին գործերի նախարարության Միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայության՝ տեղահանված անձանց տվյալների բազայում։ Այսինքն՝ նրա տեղահանման փաստը որևէ օբյեկտիվ կամ սուբյեկտիվ պատճառով չի արձանագրվել։ Այդպիսի դիմումները քննելու համար Հայաստանի աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարությունում ստեղծվել է միջգերատեսչական հանձնաժողով՝ փոխնախարար Արտյոմ Սմբատյանի նախագահությամբ, որը հավաքվում է մեկ-երկու ամիսը մեկ։
Եթե ընտանիքները ներկայացնում են փաստաթղթեր և ապացույցներ, որ տեղահանությունից առնվազն մեկ տարի առաջ ապրել են Արցախում, սակայն այդ հանգամանքը չի գրանցվել, ապա բավարար հիմքերի առկայության դեպքում հանձնաժողովը նրանց շնորհում է ծրագրի շահառուի կարգավիճակ։
Դեռ 2025 թվականի դեկտեմբերին աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարար Արսեն Թորոսյանը հայտարարել էր նաև այլընտրանքային տարբերակի մասին՝ մինչև երեք անդամ ունեցող այն ընտանիքների համար, որտեղ կան խորը կամ ծանր հաշմանդամություն ունեցող անձինք կամ 60 և ավելի տարեկան անդամներ։ Եթե այդ ընտանիքները համապատասխանում են կառավարության բոլոր պահանջներին, առաջին հերթին՝ Հայաստանի քաղաքացիության վերաբերյալ, բայց հատկացվող գումարը բավարար չէ, նրանց առաջարկվում է գրանցվել նախարարության սոցիալական բնակարանային ֆոնդի ծրագրում։ Մինչև սոցիալական բնակարանային ֆոնդում նոր բնակարանների ավելացումը, նախատեսվում է, որ նրանք 10 տարվա ընթացքում կստանան ամսական 40,000 դրամ մասնակի վարձավճարի փոխհատուցում։
Աղբյուր՝ www.pan.am
