Հայաստանի Կենտրոնական բանկի նախագահ Մարտին Գալստյանը հայտարարել է, որ տնտեսությունում ձևավորված արտահայտված ավելցուկային պահանջարկը ԿԲ-ին դրդել է բարձրացնել վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը։ Նա այդ մասին խոսել է սեպտեմբերի 15-ին կայացած մամուլի ասուլիսում՝ ներկայացնելով ԿԲ խորհրդի որոշման հիմնավորումները։
Կարգավորիչը վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը բարձրացրել է 6,5%-ից մինչև 6,75%՝ այն նույն մակարդակում պահելուց հետո ինը ամիս շարունակ։ Գալստյանի խոսքով՝ եթե հունիս-հուլիսին գնաճի արագացումը հիմնականում բացատրվում էր առաջարկի գործոններով, ապա այժմ իրավիճակն արդեն փոխվել է, և դրանց ավելացել է պահանջարկի ընդլայնման ազդեցությունը։
Նրա գնահատմամբ՝ ներքին և արտաքին պահանջարկի աճին նպաստել է Հայաստան ժամանող ռելոկանտների նոր խոշոր հոսքը։ Դա, ըստ ԿԲ նախագահի, վերականգնել է հատկապես ծառայությունների ոլորտում այն գների արագ աճը, որոնք սովորաբար ավելի քիչ են ենթարկվում փոփոխությունների։ Վերջին ամիսներին նկատելիորեն աճել է պահանջարկը, ինչը արտահայտվում է ծառայությունների, ապրանքների և ակտիվների, այդ թվում՝ անշարժ գույքի, թանկացմամբ։
Մարտին Գալստյանը նշել է, որ այս փուլում ԿԲ-ն տեսնում է ոչ միայն տնտեսության աճի արագացում, այլև արտաքին պահանջարկի ակտիվացում և նոր կապիտալի ու մարդկանց ներհոսք, որոնք ուժեղացնում են գնաճային ճնշումները։ Նրա խոսքով՝ եթե մինչ այս գնաճը թիրախային միջակայքից դուրս էր եկել հիմնականում առաջարկի ազդեցությամբ, ապա այժմ դրան միացել է նաև պահանջարկի գործոնը, ինչը մեծացնում է ռիսկերը։
ԿԲ նախագահի խոսքով՝ որոշման վրա ազդել է նաև մեկ այլ, թեև ավելի թույլ արտահայտված հանգամանք․ նոր հարցման արդյունքներով աճել է այն քաղաքացիների թիվը, որոնք սպասում են բարձր գնաճ։ Հենց ավելցուկային պահանջարկն ու բարձր գնաճի սպասումները, ըստ նրա, դարձել են հիմնական պատճառները, որոնց պատճառով ԿԲ-ն գնացել է տոկոսադրույքի բարձրացման քայլին։
Միաժամանակ Գալստյանը նշել է, որ կապիտալի զգալի ներհոսքը հիմնականում արտացոլվում է պահուստներում և շուկայում էական ազդեցություն առայժմ չի թողնում։ Սակայն արտաքին գնաճային ֆոնը մնում է անհանգստացնող։ Նրա խոսքով՝ FAO ինդեքսը տարեսկզբից աճել է 6,1%-ով, իսկ Brent տեսակի նավթի գինը սեպտեմբերի 15-ի դրությամբ հասել է $107 մեկ բարելի դիմաց։
Նա նաև չի բացառել լրացուցիչ ռիսկեր, եթե դեպի ՌԴ բազմաթիվ ապրանքների արտահանման արդեն գործող սահմանափակումներին զուգահեռ Հայաստանում բարձրանան նաև գազի գները։ Այդ սցենարը, ըստ Գալստյանի, կարող է ունենալ երկակի ազդեցություն՝ մի կողմից արագացնել գնաճը, մյուս կողմից՝ նյութականացնել տնտեսական դանդաղման ռիսկերը։
Գալստյանը նշել է, որ ԿԲ-ն դիտարկել է նաև նման զարգացումները, սակայն այս պահին շարժվում է «ստանդարտ ընթացքով»՝ միաժամանակ հաշվի առնելով, որ հնարավոր խնդիրների դեպքում արձագանքը կարող է լինել ավելի կոշտ և ոչ ստանդարտ։
Հիշեցնենք, որ 2025 թվականի դեկտեմբերի կեսերից մինչև 2026 թվականի սեպտեմբերի 15-ը Հայաստանի Կենտրոնական բանկը վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը պահպանում էր 6,5% մակարդակում։ Մինչ այդ՝ 2023 թվականի կեսերից սկսած, առանցքային տոկոսադրույքը ընդհանուր առմամբ նվազեցվել էր 4,25 տոկոսային կետով՝ պատմական առավելագույն 10,75%-ից։
Պաշտոնական վիճակագրության համաձայն՝ 2026 թվականի օգոստոսին, 2025 թվականի օգոստոսի համեմատ, Հայաստանում արձանագրվել է 4,4% գնաճ՝ մեկ տարի առաջ նույն ժամանակահատվածի 3,6%-ի դիմաց։ ԿԲ-ի հաշվարկած բազային տարեկան օգոստոսյան գնաճը կազմել է 4,8%՝ նախորդ տարվա նույն շրջանի 3,7%-ի դիմաց։
Միևնույն ժամանակ, 2025 թվականից գնաճի թիրախը սահմանվել է 3%՝ թույլատրելի շեղման +/- 1 տոկոսային կետ միջակայքով՝ նախկին 4% և +/- 1,5 տոկոսային կետի փոխարեն։ Փաստացի, 2026 թվականի սեպտեմբերին գնաճն արդեն գերազանցում է այդ թույլատրելի միջակայքի վերին շեմը։
Աղբյուր՝ finport.am
