Հայաստանի ԿԲ-ն երեք տարուց ավելի դադարից հետո բարձրացրել է վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը

Հայաստանի կենտրոնական բանկը ավելի քան երեք տարվա ընդմիջումից հետո առաջին անգամ բարձրացրել է դրամավարկային քաղաքականության հիմնական տոկոսադրույքը։ Սեպտեմբերի 15-ին ԿԲ խորհուրդը այն ավելացրել է 0.25 տոկոսային կետով՝ 6.5%-ից հասցնելով 6.75%-ի։

Միաժամանակ լոմբարդային ռեպոյի տոկոսադրույքը սահմանվել է 8.25%, իսկ բանկերից ԿԲ-ի կողմից ներգրավվող միջոցների տոկոսադրույքը՝ 5.25%։

Ինչպես է փոխվել տոկոսադրույքը 2022 թվականի վերջից

Տոկոսադրույքի բարձրացման նախորդ փուլը ավարտվել էր 2022 թվականի դեկտեմբերի 13-ին, երբ ԿԲ-ն այն բարձրացրել էր 0.25 տոկոսային կետով՝ մինչև 10.75%։ Դրանից հետո այն մի քանի ամիս պահպանվել էր նույն մակարդակի վրա։

Դրամավարկային քաղաքականության մեղմացման շրջանը սկսվել էր 2023 թվականի հունիսի 13-ին, երբ կարգավորիչը տոկոսադրույքը նվազեցրել էր 10.75%-ից մինչև 10.5%։ Նոր մակարդակը ուժի մեջ էր մտել հունիսի 14-ից։ Նույն տարվա օգոստոսին տոկոսադրույքը կրկին նվազեցվել էր՝ մինչև 10.25%։

Հետագա ամիսներին ԿԲ-ն շարունակել էր աստիճանաբար մեղմացնել պայմանները՝ առանձին նիստերի ընթացքում երբեմն պահպանելով տոկոսադրույքն անփոփոխ։ 2025 թվականի դեկտեմբերին այն հասել էր 6.5%-ի, և այդ մակարդակը պահպանվել էր մինչև 2026 թվականի սեպտեմբերը։

Այսպիսով, 2022 թվականի դեկտեմբերի 10.75%-ից մինչև 2025 թվականի դեկտեմբերի 6.5% ընկած ժամանակահատվածում հիմնական տոկոսադրույքը նվազել էր 4.25 տոկոսային կետով, իսկ սեպտեմբերյան որոշմամբ կրկին բարձրացվել է՝ մինչև 6.75%։

Ինչու ԿԲ-ն գնաց բարձրացման

ԿԲ-ի որոշումը ընդունվել է պահպանվող գնաճային ճնշումների պայմաններում։ 2026 թվականի օգոստոսին Հայաստանում 12-ամսյա գնաճը կազմել է 4.4%, իսկ բազային գնաճը՝ 4.8%։ ԿԲ-ի գնաճային նպատակը 3% է (+1%)։

ԿԲ նախագահ Մարտին Գալստյանի խոսքով՝ խորհուրդը ավելի բարձր տոկոսադրույքային ուղեգիծ ընտրելիս հաշվի է առել մի քանի գործոն։ Առաջինը ներքին ուժեղ պահանջարկն է։ Կարգավորիչը մատնանշում է տնտեսական ակտիվության բարձր մակարդակը, ինչպես նաև վերջնական սպառողական ապրանքների ներմուծման ու մանրածախ առևտրի դինամիկան։

Երկրորդ գործոնը արտաքին պահանջարկի ուժեղացումն է։ ԿԲ-ն նշում է Հայաստան այցելությունների աճը, որը կարող է հավելյալ ճնշում ստեղծել աշխատավարձերի և ծառայությունների գների վրա համապատասխան հատվածներում։

Երրորդը գնաճային սպասումների ուժեղացման և արտաքին գների ճնշման ռիսկն է։ Խոսքը վերաբերում է աշխարհաքաղաքական ռիսկերին, համաշխարհային ապրանքային և էներգետիկ շուկաների իրավիճակին, ինչպես նաև առաջարկի նոր շոկերի հնարավորությանը։ ԿԲ-ի գնահատմամբ՝ այդ գործոնները ներքին պահանջարկի հետ միասին կարող են ավելի կայուն գնաճային ճնշում ձևավորել։

Միևնույն ժամանակ ԿԲ-ն չի պնդում, թե արդեն սկսվել է երկարատև բարձրացումների նոր փուլ։ Խորհուրդը դիտարկում է նաև այլ սցենարներ, որոնց դեպքում համաշխարհային տնտեսության դանդաղումը և այլ գործոններ կարող են, հակառակը, ստեղծել գնաճը զսպող միջավայր և ենթադրել ավելի ցածր տոկոսադրույքային ուղեգիծ։

Ինչ է նշանակում սեպտեմբերյան որոշումը

Սեպտեմբերի 15-ի բարձրացումը նշանակում է, որ ԿԲ-ի վերջին որոշումների ուղղությունը փոխվել է՝ երկարատև նվազեցումների և դրանից հետո 6.5% մակարդակի պահպանման փուլից հետո։ Սակայն դա ինքնին դեռ չի նշանակում, որ սկսվել է տոկոսադրույքների երկար բարձրացման ավտոմատ ցիկլ։

ԿԲ-ն շեշտում է, որ հետագա քայլերը կախված կլինեն մակրոտնտեսական սցենարների զարգացումից։ Կարգավորիչի հիմնական նպատակը մնում է գների կայունության ապահովումն ու միջնաժամկետում գնաճը նպատակային մակարդակին վերադարձնելը։

Միևնույն ժամանակ ԿԲ-ի որոշումից չի բխում, որ առևտրային բանկերի վարկերի կամ ավանդների տոկոսադրույքները անմիջապես և համաչափորեն կբարձրանան։ Դրամավարկային քաղաքականության փոխանցման մեխանիզմը գործում է ավելի աստիճանաբար, և բանկային տոկոսադրույքների փոփոխության արագությունն ու ծավալը կարող են տարբեր լինել։

Աղբյուր՝ armbanks.am