Համաշխարհային բանկը՝ Հայաստանի սեպտեմբերյան տնտեսական պատկերի մասին

Համաշխարհային բանկի Հայաստանի սեպտեմբերյան տնտեսական ամփոփագրի համաձայն՝ 2026 թվականի հուլիսին տնտեսական ակտիվության աճը դանդաղել է մինչև 6.5%՝ տարեկան կտրվածքով՝ հունիսի 7.4%-ից հետո։ Միևնույն ժամանակ տարվա առաջին յոթ ամիսների կուտակային աճը մնացել է բարձր՝ 7.7%, ինչը գերազանցել է նախնական սպասումները։

Զեկույցում նշվում է, որ աճի հիմնական շարժիչները շարունակում են լինել շինարարությունն ու ոչ առևտրային ծառայությունները, որոնք աճել են համապատասխանաբար 26.5% և 17%։ Շինարարական ակտիվության աճին զուգահեռ աշխուժացել է նաև անշարժ գույքի շուկան․ հուլիսին Երևանի բնակարանների գործարքները գրեթե կրկնապատկվել են, իսկ քաղաքի կենտրոնում գները բարձրացել են 12.7%-ով՝ տարեկան կտրվածքով։ Այս միտումը, ըստ զեկույցի, պայմանավորված է Ռուսաստանից նոր ներհոսքով և հայկական սփյուռքի պահանջարկով։

Հուլիսին 29%-ով աճել են նաև բիզնեսի գրանցումները, այդ թվում՝ ՍՊԸ-ների գրանցումները՝ 45.7%-ով։ Արդյունաբերության աճը, սակայն, համեստ է եղել՝ 3.1%։ Հանքարդյունաբերության 14.4% և մշակող արդյունաբերության 5.9% աճը զգալիորեն չեզոքացվել է էլեկտրաէներգիայի և էներգետիկայի ոլորտի 24.5% անկմամբ, որը կապված է Հայաստանի ատոմային էլեկտրակայանի պլանային վերանորոգման պատճառով ժամանակավոր կանգառի հետ։

Գնաճը օգոստոսին փոքր-ինչ նվազել է՝ 4.4%՝ հուլիսի 4.5%-ից։ Սննդամթերքի և ոչ ալկոհոլային խմիչքների գներն ապահովել են ընդհանուր գնաճի 57%-ը, թեև այս խմբում աճի տեմպը հունիսի 8.6%-ից օգոստոսին դանդաղել է մինչև 6.4%։ Հիմնական գնաճը մոտ է ընդհանուր ցուցանիշին, ինչը, ըստ Համաշխարհային բանկի, արտացոլում է ներքին բարձր պահանջարկն ու արտադրական ճեղքի նեղացումը։ Օգոստոսի 4-ի նիստում Հայաստանի կենտրոնական բանկը վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը թողել է անփոփոխ՝ 6.5% մակարդակում՝ պահպանելով 3% գնաճային նպատակի նկատմամբ իր հանձնառությունը։

Արտաքին առևտրում հուլիսին արձանագրվել է հակադիր շարժ․ արտահանումը կրճատվել է 15.7%-ով, իսկ ներմուծումն աճել է 21.5%-ով՝ տարեկան կտրվածքով։ Արտահանման անկման հիմնական պատճառը թանկարժեք և կիսաթանկարժեք քարերի 66.2% նվազումն է։ Առանց այս վերաարտահանման բաղադրիչի՝ արտահանումը, հակառակը, աճել է 6.8%-ով՝ գլխավորապես հանքային ապրանքների հաշվին, որոնց արտահանումն աճել է 59.1%-ով՝ ցածր բազայի պայմաններում։

Գյուղատնտեսական արտահանումը կտրուկ նվազել է․ բուսական արտադրանքը՝ 52.2%-ով, ագրոպարենային արտադրանքը՝ 15.2%-ով։ Զեկույցը դա կապում է այն հանգամանքի հետ, որ Ռուսաստանը 2026 թվականի ապրիլից խստացրել է հայկական ագրոպարենային ներմուծման սահմանափակումները՝ հունիսի 12-ից արգելելով կարանտինային ապրանքները, այդ թվում՝ շուրջ 130 ԵԱՏՄ ապրանք՝ ներառյալ թարմ միրգ-բանջարեղենն ու ծաղիկները, իսկ հունիսի 26-ից՝ նաև ձկնամթերքը։ Ներմուծման աճը հիմնականում պայմանավորված է մեքենաների և սարքավորումների ներմուծման կրկնապատկմամբ, ինչպես նաև հանքային ապրանքների ներմուծման 61.2% աճով։ Հունվար-հուլիսին արտահանումը նվազել է 7.9%-ով, ներմուծումն աճել՝ 7.7%-ով, ինչի հետևանքով առևտրային պակասուրդը հասել է գնահատվող տարեկան ՀՆԱ-ի 10%-ին, թեև այն մասամբ փոխհատուցվել է ծառայությունների և եկամուտների հաշիվներով։ Նույն ժամանակահատվածում զբոսաշրջային այցելությունները, հիմնականում Ռուսաստանից, աճել են 6%-ով։

Հուլիսին ոչ առևտրային զուտ դրամական փոխանցումներն աճել են 40%-ով՝ ցածր բազայի համեմատ, հիմնականում Ռուսաստանից շարունակվող ներհոսքի հաշվին, որը կազմել է 37.3% աճ։ Ռուսաստանցիների շարունակվող ներհոսքը դեպի Հայաստան ևս նպաստել է այդ դինամիկային։ Դրա ֆոնին դրամը օգոստոսին ամրապնդվել է ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ 0.4%-ով և եվրոյի նկատմամբ 1.1%-ով՝ ամսական կտրվածքով։ 2025 թվականի օգոստոսի համեմատ դրամը ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ ամրապնդվել է 4.6%-ով, մինչդեռ ռուսական ռուբլու նկատմամբ արժեզրկվել է 8.6%-ով։ Ուժեղ տրանսֆերտների և կապիտալի ներհոսքի շնորհիվ համախառն միջազգային պահուստները օգոստոսին հասել են ռեկորդային 6.5 միլիարդ դոլարի, ինչը համարժեք է ներմուծման 4.3 ամսվա ծածկույթի։

Ֆինանսական համակարգի ցուցանիշները, ըստ զեկույցի, մնում են կայուն։ Կապիտալի համարժեքության գործակիցը հուլիսին պահպանվել է 20.4% մակարդակում, իսկ չաշխատող վարկերի բաժինը մնացել է 1.4%։ Առևտրային բանկերի ավանդները ամսական աճել են 2.7%-ով, վարկավորումը՝ 1.4%-ով, և վարկ/ավանդ հարաբերակցությունը կազմել է 1.07։

Բյուջեն հուլիսին գրանցել է գնահատվող տարեկան ՀՆԱ-ի 0.3% պակասուրդ։ Եկամուտներն աճել են 16.3%-ով՝ հարկային բարձր հավաքագրման շնորհիվ։ ԱԱՀ-ն և եկամտային հարկը յուրաքանչյուրն աճել են շուրջ 16%-ով և միասին ապահովել եկամուտների աճի գրեթե երկու երրորդը։ Ընդհանուր ծախսերն աճել են 20.1%-ով, ամբողջությամբ ընթացիկ ծախսերի 23.1% աճի հաշվին։ Սոցիալական ծախսերը, ներառյալ առողջապահությունը, ավելացել են 34.5%-ով։ Միաժամանակ կապիտալ ծախսերը կրճատվել են 8.9%-ով, հիմնականում պաշտպանության ծախսերի 12.1% անկման պատճառով։

Հունվար-հուլիսին կապիտալ ծախսերը կազմել են տարեկան ծրագրի միայն 33%-ը, ինչը ցույց է տալիս պետական ներդրումների զգալի ուշացումներ։ Առողջապահական ծախսերը շարունակել են արագ աճել․ հանրային առողջության ապահովագրության ծրագրի շրջանակում հուլիսին դրանք ավելացել են 76.1%-ով, իսկ տարվա ծրագրի կատարումը հուլիսի վերջում հասել է 82%-ի, ինչը մատնանշում է լրացուցիչ ֆինանսավորման հնարավոր անհրաժեշտություն։ Կուտակային հաշվարկով՝ հունվար-հուլիսին բյուջեն պահպանվել է հավելուրդային՝ ՀՆԱ-ի 0.3% մակարդակում, մինչդեռ ամբողջ տարվա համար նախատեսված էր 4.3% պակասուրդ։ Պետական պարտքը հուլիսին կազմել է ՀՆԱ-ի 41.3%-ը և, ըստ սպասումների, կշարունակի աճել մինչև տարեվերջ։

Գծապատկեր 1. Տնտեսական ակտիվության աճը հուլիսին դանդաղել է մինչև 6.5%

Գծապատկեր 2. Հուլիսին ոչ առևտրային զուտ դրամական փոխանցումները կտրուկ աճել են

Գծապատկեր 3. Գնաճը նվազել է մինչև 4.4%՝ սննդամթերքի գների աճի դանդաղման ֆոնին

Գծապատկեր 4. Արտահանումը հուլիսին նվազել է թանկարժեք քարերի և գյուղմթերքի կրճատման պատճառով

Գծապատկեր 5. Երևանի անշարժ գույքի շուկան վերջին ամիսներին աշխուժացել է

Գծապատկեր 6. Հունվար-հուլիսին գրանցվել է գնահատվող տարեկան ՀՆԱ-ի 0.3% հավելուրդ

Աղբյուր՝ en.b24.am