ՀՀ կենտրոնական բանկը բարձրացրել է տոկոսադրույքը. վարկերի ու ավանդների վրա ազդեցությունը կարող է ուշանալ

Հայաստանի կենտրոնական բանկի կողմից դրամավարկային քաղաքականության տոկոսադրույքը 6,75% հասցնելը դեռ չի նշանակում, որ բանկերը միանգամից կվերանայեն վարկերի կամ ավանդների տոկոսները։ Այդուհանդերձ, եթե խստացման փուլը շարունակվի, բանկային ֆինանսավորման արժեքը կարող է աստիճանաբար փոխվել։

Այս մասին ԿԲ նախագահ Մարտին Գալստյանը հայտարարել է կարգավորողի խորհրդի՝ սեպտեմբերի 15-ի նիստից հետո։ Խորհուրդը տոկոսադրույքը բարձրացրել է 0,25 տոկոսային կետով՝ 6,5%-ից հասցնելով 6,75%-ի։ Լոմբարդային ռեպոյի տոկոսադրույքը սահմանվել է 8,25%, իսկ բանկերից ԿԲ-ի կողմից ներգրավվող միջոցների տոկոսադրույքը՝ 5,25%։

Սա ավելի քան երեք տարվա ընթացքում տոկոսադրույքի առաջին բարձրացումն է։

Ինչու վարկերը չեն թանկանում հաջորդ օրը

Հիմնական տոկոսադրույքը ֆինանսական համակարգում փողի արժեքի կարևոր ուղենիշ է, բայց ԿԲ որոշման և այն տոկոսադրույքի միջև, որը տեսնում է բանկի հաճախորդը, գործում են մի քանի միջանկյալ գործոններ։

Վարկի վերջնական արժեքի վրա ազդում են տվյալ բանկի ռեսուրսային բազան, միջոցների ներգրավման արժեքը, վարկի ժամկետը, վարկառուի ռիսկայնությունը, բանկերի միջև մրցակցությունը և այլ պայմաններ։ Այդ պատճառով ԿԲ-ի 0,25 տոկոսային կետով բարձրացումն ավտոմատ չի փոխանցվում սպառողական, հիփոթեքային կամ բիզնես վարկերին։

Գալստյանի խոսքով՝ դրամավարկային քաղաքականության փոխանցման մեխանիզմն աշխատում է ժամանակային ուշացումով, և դրա արագությունը տարբեր դեպքերում կարող է տարբեր լինել։

Ինչ կլինի, եթե բարձրացումը մեկանգամյա չլինի

Պատկերը կարող է փոխվել, եթե սեպտեմբերյան որոշումը դառնա դրամավարկային պայմանների ավելի երկարատև խստացման սկիզբ։

Մարտին Գալստյանն ասել է, որ եթե ներկայիս իրավիճակը ժամանակավոր չլինի, այլ վերածվի միտման, և ցիկլը շարունակվի, ապա Հայաստանում կարելի է սպասել տոկոսադրույքների ավելի բարձր մակարդակի։ Միևնույն ժամանակ ԿԲ-ն դեռ չի հայտարարել, որ սկսել է բարձրացման նոր ցիկլ։

Կարգավորողը շարունակում է դիտարկել երկու ուղղությամբ հնարավոր սցենարներ։ A տիպի սցենարները ենթադրում են ավելի ուժեղ ներքին և արտաքին պահանջարկ ու գնաճային սպասումների ուժեղացման ռիսկ, ինչը պահանջում է տոկոսադրույքի ավելի բարձր հետագիծ։ B տիպի սցենարները կապված են, մասնավորապես, համաշխարհային աճի հնարավոր թուլացման և դեզինֆլյացիոն ռիսկերի հետ և ենթադրում են ավելի ցածր տոկոսադրույքային հետագիծ։

Ինչ է կատարվում վարկերի տոկոսադրույքների հետ հիմա

Սեպտեմբերյան բարձրացումը տեղի է ունեցել դրամավարկային պայմանների մեղմացման երկար շրջանից հետո։ Սակայն ԿԲ տոկոսադրույքի փոփոխությունը նույն օրվա կամ հաջորդ օրվա կտրվածքով բանկային վարկերի տոկոսների հետ համեմատելը ճիշտ չէ։

Բանկային վարկավորման արժեքի վերաբերյալ տվյալներն արտացոլում են արդեն կատարված գործարքները և կախված են արժույթից, ժամկետից, վարկառուի կատեգորիայից ու վարկի տեսակից։ Հետևաբար սեպտեմբերի որոշման գործնական ազդեցությունը ավելի ճիշտ կլինի գնահատել ԿԲ հետագա վիճակագրությամբ՝ համադրելի ցուցանիշների դինամիկայի հիման վրա։

Իսկ ավանդների դեպքում

ԿԲ տոկոսադրույքի բարձրացումը ժամանակի ընթացքում կարող է անդրադառնալ նաև բանկերի կողմից միջոցների ներգրավման արժեքի վրա, բայց սեպտեմբերի 15-ի որոշումից դեռ չի բխում, որ ավանդների տոկոսադրույքները պարտադիր կաճեն։

Յուրաքանչյուր բանկի որոշումը կախված է իր ռեսուրսների պահանջարկից, իրացվելիությունից, ավանդների ժամկետներից և շուկայական մրցակցությունից։ Այդ պատճառով այս որոշման իրական արդյունքը ավելի հստակ կլինի առաջիկա ամիսների բանկային տոկոսադրույքների վիճակագրությունից հետո։

Ինչն է արդեն հայտնի, և ինչն՝ առայժմ ոչ

Արդեն հայտնի է, որ ԿԲ-ն տոկոսադրույքը բարձրացրել է 6,5%-ից մինչև 6,75%։ Հայտնի է նաև, որ ԿԲ նախագահը չի բացառում բանկային տոկոսադրույքների ավելի բարձր մակարդակ, եթե դրամավարկային քաղաքականության խստացումը շարունակվի։

Միևնույն ժամանակ դեռ պարզ չէ՝ արդյոք սեպտեմբերի 15-ի որոշումը կդառնա նոր բարձրացման ցիկլի սկիզբ։ Անորոշ է նաև, թե երբ և որքանով կփոխվեն վարկերի և ավանդների առանձին տեսակների տոկոսադրույքները։ Հենց այդ ցուցանիշների հետագա դինամիկան էլ ցույց կտա, թե որքան արագ է ԿԲ սեպտեմբերյան որոշումն անցնում Հայաստանի ֆինանսական համակարգով։

Աղբյուր՝ armbanks.am