ԵՐԵՎԱՆ, 2 սեպտեմբերի. /ԱՌԿԱ/. Հայաստանի երկաթուղիների ապագայի հարցը տեխնիկական վեճից աստիճանաբար վերածվել է հայ-ռուսական տնտեսական օրակարգի կարևոր կետի:
Երևանը հայտարարում է, որ գործող концեսիայի մոդելը կարող է խոչընդոտել երկրի ինտեգրացիային նոր միջազգային տրանսպորտային երթուղիներում, Մոսկվան ընդգծում է արդեն կատարված ներդրումների չափը և գործող պայմանագրի կատարելու մտադրությունը:
Այս ֆոնին Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը առաջարկել է դիտարկել концեսիոն կառավարման իրավունքի փոխանցումը երրորդ երկրին, իսկ Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը նրան հրավիրել է շարունակել թեմատիկ քննարկումները տրանսպորտային և ներդրումային օրակարգի շուրջ Մոսկվայում:
ԱՌԿԱ-ն հավաքել է յոթ հիմնական փաստ, որոնք թույլ են տալիս հասկանալ, թե ինչ է տեղի ունենում Հարավային Կովկասի երկաթուղու շուրջ:
Փաստ 1. Հայաստանի երկաթուղին գտնվում է ռուսական концեսիոն կառավարման տակ 2008 թվականից
Կոնցեսիոն պայմանագիրը Հայաստանի կառավարության և «Ռուսական երկաթուղիներ» ընկերության միջև ստորագրվել է 2008 թվականի փետրվարի 13-ին:
Երկաթուղային ենթակառուցվածքի կառավարման աշխատանքները իրականացնում է «Հարավային Կովկասի երկաթուղի» — 100%-անոց դուստր ընկերություն ՌԺԴ:
Կոնցեսիոն կառավարման ժամկետը կազմում է 30 տարի՝ մինչև 2038 թվականը, և պայմանագիրը նախատեսում է դրա երկարաձգման հնարավորությունը ևս 10 տարով:
Երկաթուղային ենթակառուցվածքը մնում է Հայաստանի Հանրապետության սեփականությունը:
Փաստ 2. 2026 թվականին Երևանը բարձրացրել է գործող մոդելի փոփոխության հարցը
Նոր քննարկումների փուլը սկսվել է 2026 թվականի փետրվարին:
Փաշինյանը հայտարարել է, որ ռուսական կառավարման մոդելը Հայաստանի երկաթուղու համար խնդիր է դարձել մրցունակության տեսանկյունից:
Օգոստոսին նա կոնկրետացրել է իր դիրքորոշումը, նշելով, որ Ռուսաստանի դեմ սահմանափակումները ստիպում են միջազգային ներդրողներին և բեռնափոխադրողներին դիտարկել ռուսական կառավարման տակ գտնվող ենթակառուցվածքների օգտագործումը որպես ռիսկ:
Այս հարցը հատկապես կարևոր է նոր տրանսպորտային նախագծերի և Հայաստանի միջազգային երկաթուղային ցանցին միանալու ծրագրերի ֆոնին:
2026-2031 թվականների կառավարության ծրագրում արդեն նախատեսված է երկաթուղու կառավարման համակարգի վերանայում, որպեսզի այն չխոչընդոտի երկրի ինտեգրացիային միջազգային տրանսպորտային համակարգում:
Երևանը բազմիցս ընդգծել է, որ նախընտրում է համաձայնության գալ Մոսկվայի հետ, այլ ոչ թե միակողմանի լուծում:
Փաստ 3. Ռուսական կողմը հայտարարում է 30 միլիարդ ռուբլի ներդրումների մասին
Ռուսական կողմը պնդում է, որ концեսիայի սկզբից ի վեր ներդրումների ծավալը գերազանցել է 30 միլիարդ ռուբլի:
Այս թիվը 2026 թվականին նշել են ռուս պաշտոնյաները:
ՌԺԴ-ի ղեկավար Օլեգ Բելոզերովը նաև հայտարարել է, որ 2008-2025 թվականներին ներդրումները կազմել են մոտ 396 միլիոն դոլար:
Ռուսական կողմը ընդգծում է, որ բաժնետերերին դիվիդենտներ չեն վճարվել, իսկ շահույթը ուղղվել է երկաթուղու զարգացմանը:
Մոսկվայում հայտարարում են, որ концեսիոն պայմանագրի փոփոխության կամ դադարեցման դեպքում ներդրումների վերադարձի հարցը պետք է հաշվի առնվի կողմերի միջև հաշվարկներում:
Փաստ 4. $2 միլիարդը концեսիայի արժեքը չէ
Մյուս թիվը, որը քննարկման մեջ է հայտնվել, մոտ $2 միլիարդ է:
Հուլիսի 30-ին Փաշինյանը, խոսելով հնարավոր իրավաբանական վեճի մասին, նշել է, որ Հայաստանը կարող է պահանջներ ներկայացնել այն բանի համար, ինչի համար նախկինում ոչինչ չի պահանջել:
Այս համատեքստում վարչապետը նշել է մոտ $2 միլիարդի գումարը:
Սակայն խոսքը ոչ թե արդեն ներկայացված հաշվի, ոչ թե փոխհատուցման հաստատված գումարի, ոչ թե концեսիայի արժեքի մասին էր:
Խոսքը հիպոթետիկ վճարի մասին էր՝ մոտ $2 միլիարդ տարեկան:
Ռուսական կողմը այդ գաղափարը անվանել է անհիմն:
Փաստ 5. Փաշինյանը գնահատել է концեսիայի իրավունքի փոխանցման հնարավոր գինը մոտ $400 միլիոն
Փաշինյանը 24 օգոստոսի իր հայտարարությունում նշել է, որ այժմ կա հնարավորություն վաճառել Հայաստանի երկաթուղու концեսիոն կառավարման իրավունքը երրորդ կողմին մոտ $400 միլիոնով:
Այդուհետ նա уточнил, որ խոսքը աշխատանքային և բանավոր քննարկումների մասին է:
Այսպիսով, $400 միլիոնը պետք է դիտարկել ոչ թե որպես համաձայնեցված գործարքի գին, այլ որպես քննարկվող հնարավոր արժեք:
Փաստ 6. Փաշինյանը որպես երրորդ կողմի հնարավոր թեկնածուներ նշել է Ղազախստանը, ԱՄԷ-ն և Քաթարը
Փաշինյանը առաջարկել է մոդել, ըստ որի, концեսիոն կառավարման իրավունքը կարող է ձեռք բերել երրորդ երկիր, որը լավ հարաբերություններ ունի ինչպես Հայաստանի, այնպես էլ Ռուսաստանի հետ:
Այդ երկրները չեն համարվում պաշտոնական թեկնածուներ:
Փաստ 7. Պուտինը առաջարկել է շարունակել երկաթուղու քննարկումները Մոսկվայում
Երկաթուղու հարցը այժմ դուրս է գալիս նոր մակարդակի հայ-ռուսական երկխոսության:
Պուտինը հայտարարել է, որ հրավիրել է Փաշինյանին Մոսկվա՝ քննարկելու համագործակցության կոնկրետ ուղղությունները:
Այսպիսով, երկաթուղու զարգացումը և ենթակառուցվածքում ներդրումները դարձել են ռուսական կողմի կողմից քննարկվող կոնկրետ հարցեր:
Աղբյուր՝ arka.am
