ԱՄՆ Պետդեպարտամենտը հաստատել է Սաուդյան Արաբիային Lockheed Martin-ի արտադրության F-35 Lightning II կործանիչների հնարավոր վաճառքը։ Reuters-ի փոխանցմամբ՝ գնահատվող $24.3 մլրդ գործարքը դեռ պետք է հավանության արժանանա ԱՄՆ Կոնգրեսում։
Պետդեպարտամենտի տվյալներով՝ փաթեթը ներառում է 48 ռազմական ինքնաթիռ, 49 Pratt & Whitney շարժիչ, ինչպես նաև կապի սարքավորումներ, պահեստամասեր և այլ օժանդակ միջոցներ։ Սաուդյան Արաբիան այս մոդելով վաղուց էր հետաքրքրված և 2025 թվականի սկզբին հարցը ուղիղ բարձրացրել էր ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի առաջ։
Հնարավոր վաճառքը դիտվում է որպես Վաշինգտոնի քաղաքականության էական փոփոխություն։ Այն կարող է ազդել Մերձավոր Արևելքում ռազմական ուժերի հարաբերակցության վրա և միաժամանակ հարցեր առաջացնել Իսրայելի «որակական ռազմական առավելությունը» պահպանելու ԱՄՆ հանձնառության շուրջ։ Վաշինգտոնը երկար տարիներ տարածաշրջանային սպառազինության վաճառքը հաշվարկել է այնպես, որ Իսրայելը ստանա ավելի առաջադեմ ամերիկյան զենք, քան արաբական պետությունները։
Վաշինգտոնում Սաուդյան Արաբիայի դեսպանատունը ողջունել է որոշումը՝ այն ներկայացնելով որպես երկու երկրների պաշտպանական համագործակցության հաջորդ քայլ։ Դեսպանատան հայտարարության մեջ նշվել է, որ առաջարկվող F-35 վաճառքը արտացոլում է Սաուդյան Արաբիայի և ԱՄՆ-ի ռազմավարական գործընկերության ուժն ու կայունությունը։
Ինչու է F-35-ը կարևոր
F-35-ը համարվում է աշխարհի ամենաժամանակակից կործանիչներից մեկը։ Այն կառուցված է գաղտնի տեխնոլոգիայով, ինչը դժվարացնում է հակառակորդի կողմից դրա հայտնաբերումը։ Իսրայելը տարիներ շարունակ շահագործում է այդ ինքնաթիռները և մնում է Մերձավոր Արևելքում այս համակարգն ունեցող միակ երկիրը։
Սաուդյան Արաբիան, որը ԱՄՆ զենքի ամենախոշոր գնորդներից է, երկար ժամանակ փորձում է ձեռք բերել F-35-ներ՝ իր ռազմաօդային ուժերը արդիականացնելու և տարածաշրջանային սպառնալիքներին, մասնավորապես Իրանից եկող ռիսկերին, հակազդելու համար։ Թագավորության ռազմաօդային ուժերն արդեն շահագործում են Boeing F-15, European Tornado և Typhoon ինքնաթիռներ։
Այս նոր նախաձեռնությունը գալիս է այն բանից հետո, երբ Թրամփի վարչակազմը հայտարարել էր Ռիադի հետ պաշտպանական համագործակցությունը խորացնելու պատրաստակամության մասին։ Ավելի վաղ Ջո Բայդենի վարչակազմը ևս քննարկել էր Սաուդյան Արաբիային F-35-ների մատակարարման տարբերակը՝ այն կապելով Սաուդյան Արաբիայի և Իսրայելի հարաբերությունների կարգավորման ավելի լայն համաձայնության հետ, սակայն այդ ջանքերը արդյունքի չէին հասել։
Քաղաքական և տնտեսական համատեքստ
Թրամփը պաշտոնը ստանձնելուց ի վեր Սաուդյան Արաբիային զենքի վաճառքը դարձրել է առաջնահերթություն։ 2025 թվականին ԱՄՆ-ը համաձայնել էր թագավորությանը վաճառել գրեթե $142 մլրդ-ի սպառազինության փաթեթ, որը Սպիտակ տունը բնութագրել էր որպես Վաշինգտոնի երբևէ կնքած «պաշտպանական համագործակցության ամենամեծ համաձայնագիրը»։
Միևնույն ժամանակ, Կոնգրեսում գործարքը կարող է բարդ քննարկումների առարկա դառնալ։ Օրենսդիրները նախկինում կասկածի տակ էին դրել Ռիադի հետ զենքի գործարքները 2018 թվականին սաուդցի լրագրող Ջամալ Խաշոգջիի սպանությունից հետո, և Կոնգրեսի մի շարք անդամներ մինչ օրս զգուշավոր են թագավորության հետ ռազմական կապերի խորացման հարցում։
Գործարքը համընկնում է նաև թագաժառանգ Մուհամմեդ բին Սալմանի «Տեսլական 2030» ծրագրի հետ, որի շրջանակում Սաուդյան Արաբիան իրականացնում է տնտեսական և ռազմական արդիականացման լայնածավալ քայլեր՝ փորձելով միաժամանակ դիվերսիֆիկացնել պաշտպանական գործընկերությունները և պահպանել անվտանգության ոլորտում Վաշինգտոնի հետ երկարամյա հարաբերությունները։
Աղբյուր՝ www.azatutyun.am
