Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի 81-րդ նստաշրջանում իր ելույթում զգալի տեղ է հատկացրել տարածաշրջանային հաղորդակցությունների, լոգիստիկայի և ենթակառուցվածքային համագործակցության թեմային՝ դրանք ներկայացնելով որպես Հայաստան-Ադրբեջան խաղաղության տնտեսական արդյունք։
Փաշինյանի խոսքով՝ 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին Սպիտակ տանը կայացած խաղաղության գագաթնաժողովից հետո ընդունված հռչակագրով Հայաստանը պարտավորվել է ԱՄՆ-ի և փոխադարձաբար համաձայնեցված երրորդ կողմերի հետ աշխատել «Թրամփի ուղի՝ հանուն միջազգային խաղաղության և բարգավաճման»՝ TRIPP հաղորդակցության ծրագրի իրականացման շրջանակը սահմանելու ուղղությամբ։ Նա նշել է, որ ծրագրի վերաբերյալ Հայաստանի և ԱՄՆ-ի միջև ստորագրված ռազմավարական համագործակցության շրջանակային համաձայնագիրը մոտ ժամանակում կներկայացվի Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի վավերացմանը։
Վարչապետի ներկայացմամբ՝ այժմ աշխատանք է տարվում «TRIPP development company» ընկերության ստեղծման և բաժնետիրական համաձայնագրի ստորագրման վրա։ Նախնական կառուցվածքով Հայաստանը կունենա 26 տոկոս բաժնեմաս, իսկ ԱՄՆ-ը՝ 74 տոկոս։ Միևնույն ժամանակ համաձայնագրով նախատեսվում է, որ դրա երկարաձգման դեպքում 50-րդ տարում Հայաստանի Հանրապետության մասնաբաժինը կհասնի 49 տոկոսի՝ առանց լրացուցիչ ներդրման։
Փաշինյանը TRIPP-ը կապել է նաև նույն օրվա խաղաղության հռչակագրի երրորդ կետի հետ, որը վերաբերում է Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հաղորդակցությունների բացմանը՝ ներպետական, երկկողմ և միջազգային փոխադրումների համար։ Նրա խոսքով՝ այդ մոտեցումը հիմնված է ինքնիշխանության, տարածքային ամբողջականության և իրավազորության հարգման վրա և ենթադրում է նաև Ադրբեջանի Հանրապետության հիմնական մասի ու Նախջևանի Ինքնավար Հանրապետության միջև Հայաստանի Հանրապետության տարածքով անխոչընդոտ հաղորդակցություն՝ Հայաստանի համար փոխադարձ առավելություններով։
Ելույթում ընդգծվել է, որ նախագծի իրականացումը պատմական նշանակություն կարող է ունենալ Հայաստանի Հանրապետության համար։ Փաշինյանի խոսքով՝ վաղ 90-ականներից ի վեր առաջին անգամ Հայաստանը երկաթուղային հաղորդակցություն կստանա Ադրբեջանի, իսկ այդ ճանապարհով նաև Ռուսաստանի, Կենտրոնական Ասիայի և Չինաստանի հետ։ Նա նաև նշել է, որ 2025 թվականի օգոստոսի 8-ի խաղաղության գագաթնաժողովից հետո Ադրբեջանն իր երկաթուղին բացել է Հայաստանի համար, և այժմ Վրաստանի տարածքով արդեն գործում է երկաթուղային կապ Ադրբեջանի հետ։
Վարչապետի գնահատմամբ՝ TRIPP-ի իրականացումը հնարավորություն կտա ստեղծել ուղիղ Հայաստան-Ադրբեջան երկաթուղային կապ, ինչպես նաև Ադրբեջանի տարածքով Հայաստանի հյուսիսային և հարավային շրջանների միջև կապ և Հայաստանի տարածքով Ադրբեջանի հիմնական մասի ու Նախջևանի Ինքնավար Հանրապետության միջև կապ։ Նա ասել է, որ առաջիկայում նախատեսվում է վերականգնել Հայաստանի Հանրապետության Մեղրիի և Երասխի՝ Խորհրդային Միության ժամանակ գոյություն ունեցած և հետագայում ավերված երկաթուղային հատվածները։
Փաշինյանը նշել է նաև ավելի լայն միջազգային ազդեցությունը։ Նրա խոսքով՝ այս երկաթուղային ուղղությունների վերագործարկմանը զուգահեռ սպասվում է նաև Հայաստան-Թուրքիա երկաթուղու բացում, և TRIPP նախագծի հետ միասին դա կարող է դառնալ միջազգային լոգիստիկայի վերջին տասնամյակների կարևորագույն իրադարձություններից մեկը։ Այդպիսով կարող է ձևավորվել նոր երկաթուղային կապ Չինաստանի, Կենտրոնական Ասիայի, Թուրքիայի և Եվրոպական միության միջև։
Նրա խոսքով՝ Հայաստանի և Ադրբեջանի Հանրապետության Նախջևանի Ինքնավար Հանրապետության միջև երկաթուղային կապի վերականգնումը վերականգնելու է նաև Պարսից ծոցի և Սև ծովի միջև երկաթուղային հաղորդակցությունը։ Վարչապետն ասել է, որ հենց այս տրամաբանությամբ է նախագիծը խոստանում օգուտներ տարածաշրջանի բոլոր երկրներին և կարող է դառնալ երկարաժամկետ կայունության ու խաղաղության հենասյուներից մեկը։
Փաշինյանն ավելացրել է, որ շուրջ 35-ամյա հակամարտությունից հետո այժմ քննարկվում են ոչ միայն արևելքից արևմուտք երկաթուղու, այլև խողովակաշարերի, էլեկտրահաղորդման գծերի և ճանապարհների կառուցման հարցեր։ Նրա խոսքով՝ այս ամենը կարող է հնարավորություն տալ, որպեսզի ոչ միայն Հայաստանի Հանրապետությունը, այլև ամբողջ Հարավային Կովկասը վերածվի «Խաղաղության խաչմերուկի»։
Ելույթի քաղաքական հատվածում վարչապետը նշել է, որ Հայաստանում 2026 թվականի հունիսի 7-ի խորհրդարանական ընտրություններում ընտրողների մեծ մասը քվեարկել է խաղաղության օրակարգի օգտին։ Միևնույն ժամանակ նա ասել է, որ Հայաստան-Ադրբեջան հարաբերություններում շարունակում են չլուծված մնալ անհետ կորածների ճակատագրի պարզաբանման, ականազերծման համագործակցության և Ադրբեջանում անազատության մեջ հայտնված հայերի վերադարձի հարցերը։
Փաշինյանի խոսքով՝ վերջին երկուսուկես տարվա ընթացքում Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև փոխհրաձգությունների հետևանքով զոհեր և վիրավորներ չեն եղել, և այդ հանգամանքը պետք է դիտարկել որպես վերջին տարիների համագործակցության ամենակարևոր արդյունքներից մեկը։
Աղբյուր՝ www.1in.am
