ՄԱԿ-ի Շրջակա միջավայրի ծրագրի՝ UNEP-ի նոր զեկույցը փաստում է, որ աշխարհը, հավանաբար, մոտակա մի քանի տարիներին կգերազանցի գլոբալ տաքացումը մինչարդյունաբերական մակարդակից 1.5°C-ով սահմանափակելու շեմը։ Փաստաթղթի գնահատմամբ՝ նույնիսկ եթե արդեն ստանձնած կլիմայական պարտավորությունները լիովին կատարվեն, աշխարհը միևնույն է կշարունակի տաքանալ առնվազն մինչև 1.8°C։
Զեկույցը հրապարակվել է Եվրոպայում ռեկորդային շոգերով, երաշտով և անտառային հրդեհներով, ինչպես նաև Ասիայի մի շարք հատվածներում մահաբեր ջրհեղեղներով նշանավորված ամռանից հետո։ UNEP-ը զգուշացնում է, որ ջերմաստիճանի հետագա աճը կուժեղացնի ծայրահեղ եղանակային երևույթները՝ ջերմային ալիքներից և հեղեղումներից մինչև սառցադաշտերի հալք, ծովի մակարդակի բարձրացում և մարջանների սպիտակեցում։
Փաստաթղթում նշվում է նաև, որ փոփոխություններ կարող են տեղի ունենալ կենսական գլոբալ համակարգերում, այդ թվում՝ թուլանալ կամ խափանվել այն օվկիանոսային հոսանքները, որոնք ջերմությունը արևադարձերից դեպի հյուսիս են տեղափոխում։ UNEP-ի գնահատմամբ՝ նման զարգացումները կարող են երկարաժամկետ և խորքային ազդեցություն ունենալ ամբողջ աշխարհի վրա։
Զեկույցի ներկայացման ժամանակ ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար António Guterres-ը հայտարարել է, որ «աստիճանի յուրաքանչյուր մասնիկը կյանքեր կխլի, կոչնչացնի ապրուստի միջոցները, կխորացնի անհավասարությունը և էկոհամակարգերը կմոտեցնի անդառնալի վնասի»։ Նա կոչ է արել արագացնել հանածո վառելիքից հրաժարվելու գործընթացը և վերականգնվող էներգիայի զարգացումը, կրճատել մեթանի արտանետումները և ուժեղացնել հողի, անտառների ու օվկիանոսների պաշտպանությունը։
Guterres-ի խոսքով՝ կառավարությունները պետք է գերազանցեն ազգային կլիմայական ծրագրերով և զուտ զրոյական արտանետումների պարտավորություններով ստանձնած հանձնառությունները, իսկ զարգացած երկրները պետք է եռապատկեն հարմարվողականության ֆինանսավորումը և այն հասցնեն առավել խոցելի երկրներին։ Նրա ձևակերպմամբ՝ 1.5 աստիճանի համար պայքարը մարդկության համար պայքար է։
UNEP-ը, սակայն, չի սահմանափակվում միայն ռիսկերի նկարագրությամբ և առաջարկում է այսպես կոչված «overshoot, peak and decline» ուղին։ Այդ մոտեցմամբ աշխարհը նախ ժամանակավորապես անցնում է 1.5°C շեմը, այնուհետև տաքացումը հասնում է հնարավորինս ցածր գագաթնակետին և հետագայում նվազում է՝ դարի վերջում կրկին մոտենալով 1.5°C-ին կամ իջնելով դրանից ներքև։ Կազմակերպության գնահատմամբ՝ սա լավագույն մնացած տարբերակն է, եթե գերազանցումը հնարավոր չլինի կանխել։
Զեկույցում շեշտվում է, որ այդ ուղին հնարավոր է միայն ջերմոցային գազերի արտանետումների անհապաղ և խորը կրճատմամբ, ինչպես նաև ածխաթթու գազի հեռացմամբ մթնոլորտից։ UNEP-ը նշում է, որ carbon dioxide removal-ը անհրաժեշտ կլինի, սակայն այն չի կարող փոխարինել արտանետումների կտրուկ կրճատմանը։ Միջոցների շարքում հիշատակվում են լայնածավալ անտառապատումը և carbon capture and storage (CCS) տեխնոլոգիաները, թեև վերջիններս վերջին տարիներին լայն քննադատության են արժանացել և առևտրային մասշտաբով դեռ նշանակալի հաջողություն չեն գրանցել։
Զեկույցի հրապարակումից հետո քննադատություններ են հնչել, որ UNEP-ը բավարար հստակությամբ չի շեշտել հանածո վառելիքից արագ հրաժարվելու անհրաժեշտությունը։ Թեև երկրները 2023 թվականի միջազգային կլիմայական գագաթնաժողովում պարտավորվել էին հեռանալ նավթից, գազից և ածխից, շատերը չեն կատարում այդ խոստումները, և արտանետումները շարունակում են աճել։ Աղբյուրը նաև նշում է, որ Trump administration-ը Միացյալ Նահանգները դուրս է բերել Paris Agreement-ից, ինչը զգալիորեն խոչընդոտում է կլիմայական առաջընթացը։
Միևնույն ժամանակ, աշխարհի մի շարք Least Developed Countries (LDCs) փորձում են առաջ մղել իրենց օրակարգը՝ բարձր եկամուտ ունեցող երկրների ձգձգումների պայմաններում։ Սեպտեմբերին տարբեր LDCs-ի նախարարներ և ներկայացուցիչներ հանդիպել են LDC Group on Climate Change High-Level Ministerial Meeting-ի շրջանակում՝ նախապատրաստվելով նոյեմբերին կայանալիք COP31 կլիմայական գագաթնաժողովին։ Հանդիպման ավարտին ընդունվել է Dili LDC Group Ministerial Declaration on Climate Change-ը, որտեղ ամրագրվել են խմբի հիմնական առաջնահերթությունները։
Timor-Leste-ի Democratic Republic of Timor-Leste-ի գյուղատնտեսության, անասնաբուծության, ձկնորսության և անտառային տնտեսության նախարար H.E. Marcos Da Cruz-ը հայտարարել է, որ ամենաքիչ զարգացած երկրները այլևս չեն կարող սպասել հերթական տարվա խոստումներին առանց գործնական արդյունքի։ Նրա խոսքով՝ ֆինանսավորումը պետք է հասնի այդ երկրներին, հարմարվողականությունը պետք է ընդլայնվի և իրականացվի, իսկ կորուստների ու վնասների հարցը՝ լուծում ստանա։ Նա նաև ընդգծել է, որ առավել մեծ պատասխանատվություն և կարողություններ ունեցող երկրները պետք է առաջատար լինեն ավելի խորը և արագ արտանետումների կրճատումներում։
Աղբյուր՝ oilprice.com
