Միջազգային էներգետիկ գործակալությունը՝ IEA-ն, իր միջանկյալ թարմացված գնահատականում նշում է, որ 2026 թվականին ածխի համաշխարհային պահանջարկը կարող է աճել 1.2%-ով և հասնել ռեկորդային 8.94 միլիարդ տոննայի։ Գործակալության գնահատմամբ՝ աճի գլխավոր գործոններից մեկը Մերձավոր Արևելքում շարունակվող լարվածությունից հետո Հորմուզի նեղուցով էներգակիրների առևտրի սահմանափակումներն են, որոնք բարձրացրել են նավթի և բնական գազի գները։
IEA-ի տվյալներով՝ հենց LNG մատակարարումների կրճատումն է մի շարք երկրներում խորացրել էներգետիկ ճնշումը և նպաստել գազից դեպի ածուխ անցմանը։ Գործակալությունը նշում է, որ թեև Հորմուզի նեղուցով ածուխ գրեթե չի տեղափոխվում, նեղուցում բեռնափոխադրումների խափանումները խստացրել են բնական գազի առաջարկը, բարձրացրել գները և որոշ էլեկտրաէներգետիկ համակարգերի ստիպել փոխարինել գազը ածխով։
Ածխի սպառման աճ է արձանագրվում հատկապես Ասիայի մի շարք շուկաներում։ Նյութում նշվում են Ճապոնիան, Հնդկաստանը, Բանգլադեշը, Ֆիլիպինները, Հարավային Կորեան, Թաիլանդը, Թայվանը, Չինաստանը, ինչպես նաև եվրոպական որոշ երկրներ, որոնք ստիպված են եղել ավելացնել ածխի օգտագործումը՝ առաջացած պակասը լրացնելու համար։ Չինաստանում, բացի էլեկտրաէներգիայի արտադրությունից, աճել է նաև ածխի օգտագործումը քիմիական արտադրության մեջ, ինչը կապվում է նավթի բարձր գների հետ։
Գործակալությունը նաև զգուշացնում է, որ առաջիկա ամիսներին իրավիճակը կարող է էլ ավելի սրվել, եթե իրականանա հատկապես ուժեղ El Niño եղանակային սցենարը։ Այդ դեպքում սովորականից բարձր ջերմաստիճաններն ու հիդրոէներգետիկ արտադրության նվազումը կարող են ավելացնել էլեկտրաէներգիայի պահանջարկը հատկապես Ասիայի խոշոր շուկաներում, այդ թվում՝ Հնդկաստանում և Վիետնամում։
Չնայած նրան, որ համաշխարհային ածխարդյունահանումը 2025 թվականին հասել էր ռեկորդային մակարդակի, 2026-ին այն, ըստ կանխատեսման, կարող է փոքր-ինչ նվազել նախորդ տարվա համեմատ։ Սակայն պահանջարկը, հակառակը, կշարունակի աճել։ IEA-ն սպասում է, որ աշխարհի երկու խոշորագույն սպառողների՝ Չինաստանի և Հնդկաստանի, պահանջարկը կավելանա համապատասխանաբար 1%-ով և 4.2%-ով՝ հասնելով 5 միլիարդ տոննայի և 1.353 միլիարդ տոննայի։
2027 թվականի հեռանկարն ավելի անորոշ է մնում, քանի որ շատ բան կախված է Հորմուզի նեղուցով առևտրի վերականգնման տեմպերից։ Եթե LNG հոսքերը հաջորդ տարի վերականգնվեն, բնական գազի գները կարող են նվազել, և դա կարող է փոխել գազի ու ածխի օգտագործման հարաբերակցությունը։ Եթե սահմանափակումները պահպանվեն, համաշխարհային պահանջարկը, ամենայն հավանականությամբ, կշարունակի աճել։
Ածխի ավելի բարձր սպառման հեռանկարը մտահոգիչ է նաև կլիմայական քաղաքականության տեսանկյունից։ Միավորված ազգերի կազմակերպությունը առաջին անգամ ընդունել է, որ աշխարհը շարժվում է դեպի նախաարդյունաբերական մակարդակից գլոբալ տաքացումը 1.5°C-ով սահմանափակելու նպատակի գերազանցում։ Չնայած 2021 թվականի Գլազգոյի COP26 գագաթնաժողովում երկրները համաձայնել էին աստիճանաբար կրճատել ածխի օգտագործումը, մի շարք տնտեսություններ շարունակում են ապավինել այս վառելիքին՝ աճող էլեկտրաէներգետիկ պահանջարկը բավարարելու համար։
Այս համատեքստում նյութում հիշատակվում են նաև Եվրոպայի օրինակները։ Իտալիան մարտին հայտարարեց, որ մտադիր է 13 տարով հետաձգել ածխով աշխատող էլեկտրակայանների փակումը։ Գերմանիայում ևս քննարկվում է որոշ ածխային կայանների վերագործարկման հնարավորությունը՝ երկրի էներգետիկ պահանջարկը հոգալու համար։
Միացյալ Նահանգները, սակայն, ընդհանուր միտումից առանձնանում է։ IEA-ի գնահատմամբ՝ ԱՄՆ-ում ածխի պահանջարկը 2026 թվականին կարող է նվազել շուրջ 7%-ով՝ նախորդ տարվա անսպասելի աճից հետո։ Նյութում սա բացատրվում է էժան և առատ ներքին բնական գազով, ինչպես նաև արևային և հողմային հզորությունների զգալի ընդլայնմամբ, որոնք նվազեցնում են ածխի անհրաժեշտությունը։
Միևնույն ժամանակ, արտանետումների պատկերը շարունակում է վատթարանալ։ Energy Institute-ի տվյալներով՝ 2025 թվականին էներգետիկ գործունեության հետ կապված գլոբալ CO2 արտանետումները աճել են 1.1%-ով՝ հասնելով 35.806 միլիարդ տոննայի։ Նյութում նշվում է, որ ԱՄՆ-ին բաժին է ընկել ուղիղ էներգետիկ CO2 արտանետումների աճի մոտ 13.3%-ը, իսկ ավելի լայն հաշվարկով, որը ներառում է նաև մեթանի և այրման արտանետումները,՝ համաշխարհային աճի մոտ մեկ երրորդը։
IEA-ի գնահատականը ցույց է տալիս, որ էներգետիկ շուկաներում ճնշումը շարունակում է վերաձևել վառելիքային հավասարակշռությունը, իսկ բարձր գազային գների պայմաններում ածուխը կրկին դառնում է ժամանակավոր, բայց ավելի պահանջված փոխարինող տարբերակ։
Աղբյուր՝ oilprice.com
