ԱՄՆ-ում դիզվառելիքի գինը բարձրացել է մեկ գալոնի համար $6.50-ից ավելի, մինչդեռ Եվրոպայում վառելիքի շուկան ևս ճնշման տակ է, իսկ պակասի ռիսկերը մեծանում են։ OilPrice.com-ի հրապարակման համաձայն՝ հիմնական պատճառը համաշխարհային վերամշակման սահմանափակ հզորություններն են, որոնք չեն կարող արագ փոխհատուցել Մերձավոր Արևելքից և Ռուսաստանից կորսված մատակարարումները։
Անցած շաբաթ Ռուսաստանը հայտարարեց, որ երկարաձգում է դիզվառելիքի արտահանման արգելքը մինչև հոկտեմբերի վերջ։ Դա տեղի է ունենում այն պայմաններում, երբ շարունակվում են ռուսական նավթավերամշակման գործարանների դեմ ուկրաինական անօդաչու հարվածները։ Վերջին նման հարձակումը, ըստ հրապարակման, եղել է կիրակի և թիրախավորել է Ռուսաստանի խոշորագույն նավթավերամշակման գործարաններից մեկը։
Միաժամանակ, The Wall Street Journal-ը, հղում անելով Միջազգային էներգետիկ գործակալության տվյալներին, գրել է, որ Մերձավոր Արևելքում կորցրած դիզվառելիքի արտադրությունը երեք անգամ գերազանցում է ռուսական մատակարարումների կրճատումը։ Այդպիսով, շուկայի լարվածությունը պայմանավորված է ոչ միայն Ռուսաստանի գործոնով, այլ նաև ավելի լայն տարածաշրջանային խափանումներով։
ԱՄՆ-ում այս ֆոնին ուժեղացել են դիզվառելիքի արտահանման արգելքի քննարկումները։ Ներկայացուցիչների պալատի անդամ Tim Burchett-ը նման օրինագիծ է ներկայացրել անցած շաբաթ, իսկ Սենատի մեծամասնության առաջնորդ John Thune-ը պաշտպանել է առաջարկը։ Սակայն Energy Secretary Chris Wright-ը և Interior Secretary Doug Burgum-ը դեմ են արտահայտվել՝ այն համարելով սխալ քայլ, որը կարող է հակառակ արդյունք տալ։
Դիզվառելիքի գինը մեծ ազդեցություն ունի ընդհանուր գնաճի վրա, քանի որ այն ներառված է փոխադրումների և մատակարարման ծախսերում։ Հոդվածում նշվում է, որ դիզվառելիքի թանկացումն արագ փոխանցվում է նաև սննդամթերքի գներին, ինչը հատկապես զգայուն թեմա է Վաշինգտոնի համար նոյեմբերին նախատեսված միջանկյալ ընտրություններից առաջ։
Հրապարակման գնահատմամբ՝ իրավիճակը սրվել է նաև այն պատճառով, որ վերջին տասնամյակում Եվրոպայում և ԱՄՆ-ում փակվել են մի շարք նավթավերամշակման գործարաններ։ Դրա վրա ազդել են net-zero քաղաքականությունների շուրջ ճնշումները, իսկ որոշ ընկերություններ վերամշակման հզորությունները փոխակերպել են կենսավառելիքի արտադրության։ Wood Mackenzie-ի վերամշակման, քիմիական նյութերի և նավթի շուկաների ավագ փոխնախագահ Alan Gelder-ի խոսքով՝ խոշոր նավթային ընկերությունները կրճատել են ներկայությունը այդ հատվածում, քանի որ կապիտալի եկամտաբերությունը ցածր է եղել։
Մինչ Եվրոպայում և ԱՄՆ-ում որոշ հզորություններ դուրս էին գալիս շուկայից, Մերձավոր Արևելքի նավթարդյունահանող երկրները կառուցում էին նոր գործարաններ և մեծացնում իրենց դերը համաշխարհային վերամշակման ոլորտում։ Սակայն այժմ այդ հզորությունների մի մասն էլ է խաթարված, ներառյալ՝ Իրանի հարվածներից տուժած ծոցի էներգետիկ ենթակառուցվածքները, իսկ ԱՄՆ-ի գործարանները, ըստ հոդվածի, արդեն աշխատում են հնարավորինս բարձր բեռնվածությամբ։
Առանձին խնդիր է նաև Եվրոպայում Lukoil-ին պատկանող, սակայն անգործության մատնված մեկ նավթավերամշակման գործարանը։ Այն կանգնել է այն բանից հետո, երբ Trump administration-ը անցած նոյեմբերին պատժամիջոցներ սահմանեց ընկերության դեմ, ինչից հետո Lukoil-ը փորձեց վաճառել իր միջազգային բիզնեսը։ Financial Times-ի տվյալներով՝ Lukoil-ի և Carlyle Group-ի միջև գործարքը ձգձգվել է National Security Council, State Department և Department of Energy կառույցների միջև ընթացող միջգերատեսչական գործընթացում։
Carlyle-ը Financial Times-ին ասել է, որ Lukoil-ի եվրոպական ակտիվներում կա զգալի չօգտագործված վերամշակման հզորություն, որը կարող էր շուկա դուրս բերել լրացուցիչ նավթամթերք և թուլացնել վառելիքի գների ճնշումը։ Ամենայն հավանականությամբ խոսքը Ռումինիայում գտնվող Petrotel գործարանի մասին է, որը պատժամիջոցներից հետո կանգնած է։ Գործարանի հզորությունը կազմում է օրական մոտ 50,000 բարել։ Թեև դա մեծ ծավալ չէ, ներկա ճգնաժամում, ինչպես նշվում է հոդվածում, կարևոր է յուրաքանչյուր բարելը։
Ընդհանուր առմամբ, շուկան առայժմ արագ լուծում չի տեսնում։ Հորմուզի նեղուցով տանկերների երթևեկությունը մնում է խիստ ընկճված, ռուսական նավթավերամշակման գործարանների դեմ հարձակումները շարունակվում են, իսկ եթե ԱՄՆ-ը սահմանի դիզվառելիքի արտահանման արգելք, The Wall Street Journal-ի գնահատմամբ, Չինաստանն ու Հնդկաստանը նույնպես կարող են գնալ նման քայլի։ Այդ դեպքում վառելիքի համաշխարհային պակասը կարող է ավելի խորանալ, իսկ ամենախոցելի տարածաշրջանը, ըստ հրապարակման, կմնա Եվրոպան՝ հում նավթի և պատրաստի նավթամթերքի ներմուծումից բարձր կախվածության պատճառով։
Աղբյուր՝ oilprice.com
