ԱՄՆ-ի՝ որպես համաշխարհային տնտեսական կայունության հիմնական հենասյան դիրքը ավելի հաճախ է քննարկման առարկա դառնում։ The New York Times-ի գնահատմամբ՝ պետական պարտքի աճը և Դոնալդ Թրամփի վարչակազմի կողմից պատժամիջոցային ճնշման ուժեղացումը մեծացնում են այն երկրների և ներդրողների թիվը, որոնք ավելի զգուշավոր են վերաբերվում ամերիկյան ակտիվներին։
Այս փոփոխությունն ամենաակնհայտը երևում է պարտատոմսերի շուկայում։ ԱՄՆ պետական պարտատոմսերի եկամտաբերությունն աճում է, քանի որ ներդրողները՝ մտահոգված պետական պարտքի ավելացմամբ, այդ արժեթղթերում ներդրում կատարելու համար ավելի բարձր փոխհատուցում են պահանջում։ Այս շաբաթ ԱՄՆ 10-ամյա գանձապետական պարտատոմսերի եկամտաբերությունը անցել է 5%-ից՝ հասնելով 2007 թվականից ի վեր ամենաբարձր մակարդակին։
ԱՄՆ պետական ֆինանսների շուրջ աճող մտահոգությունների պայմաններում որոշ երկրներ վերանայում են ամերիկյան ակտիվների գրավչությունը։ Պարբերականը հիշեցնում է, որ սեպտեմբերին աշխարհի խոշորագույն ինքնիշխան հիմնադրամը՝ Նորվեգիայի պետական հիմնադրամը, հայտարարել է ԱՄՆ գանձապետական պարտատոմսերում ներդրումները կրճատելու մտադրության մասին՝ ավելի բարձր եկամտաբերությամբ այլ ուղղություններ գտնելու նպատակով։
Քննարկման մյուս առանցքային թեման դոլարի ապագան է։ Այս պահին արտարժութային գործարքների գրեթե 90%-ը աշխարհում իրականացվում է ԱՄՆ արժույթի մասնակցությամբ, սակայն կենտրոնական բանկերի պահուստներում դոլարի մասնաբաժինը նվազման միտում ունի։ NYT-ի տվյալներով՝ այդ ցուցանիշը 2015 թվականի 64%-ից նվազել է մինչև 56%՝ 2025 թվականի վերջի դրությամբ։
Պարբերականի գնահատմամբ՝ Վաշինգտոնը դոլարի առանձնահատուկ դիրքն օգտագործում է նաև արտաքին քաղաքականության մեջ՝ խիստ պատժամիջոցներ կիրառելով, այդ թվում՝ Իրանի և Ռուսաստանի նկատմամբ։ Այդ ֆոնին ավելի շատ երկրներ փորձում են գտնել այնպիսի ֆինանսական մեխանիզմներ, որոնք թույլ կտան միջազգային հաշվարկներ կատարել՝ նվազեցնելով կախվածությունը ԱՄՆ ֆինանսական համակարգից։
Թեև եվրոն և չինական յուանը դեռ չեն դիտվում որպես դոլարին լիարժեք փոխարինող, կենտրոնական բանկերի թվային արժույթների, ստեյբլքոյնների և կրիպտոարժույթների զարգացումը նոր հնարավորություններ է բացում հատկապես այն երկրների համար, որոնք գտնվում են ամերիկյան պատժամիջոցների ազդեցության տակ։ Այս գործիքները կարող են օգտագործվել միջազգային հաշվարկներում՝ ԱՄՆ ֆինանսական ենթակառուցվածքը շրջանցելու համար։
Չինաստանը Հոնկոնգի, Թաիլանդի, ԱՄԷ-ի և Սաուդյան Արաբիայի հետ միասին մշակում է թվային արժույթներով միջազգային փոխանցումների հարթակ։ Ըստ հրապարակման՝ այն պետք է ապահովի ավելի արագ փոխանցումներ և ավելի ցածր միջնորդավճարներ, քան ավանդական բանկային համակարգերը։ Նմանատիպ անդրսահմանային վճարումների նախագիծ մշակում են նաև «Մեծ յոթնյակի» որոշ երկրներ և արևմտյան ֆինանսական կազմակերպություններ, սակայն այն դեռ ավելի վաղ փուլում է։
Անցյալ շաբաթ Ռուսաստանը և Հնդկաստանը նույնպես հայտարարել են ծրագրի մշակման մասին, որը նախատեսում է կենտրոնական բանկերի թվային արժույթների օգտագործում միջազգային առևտրային գործարքների հաշվարկներում։
Միաժամանակ մի շարք երկրներ ավելացնում են ոսկու հանդեպ հետաքրքրությունը։ NYT-ի տվյալներով՝ 2025 թվականին համաշխարհային միջազգային պահուստներում ոսկու արժեքը գերազանցել է օտարերկրյա պետական կառույցներին պատկանող ԱՄՆ գանձապետական պարտատոմսերի արժեքը։ Սա ևս մեկնաբանվում է որպես ԱՄՆ-ի կայունության վերաբերյալ աճող կասկածների հետևանք։
Աշխարհաքաղաքական լարվածության աճը և Թրամփի՝ եվրոպական դաշնակիցների նկատմամբ մաքսատուրքեր սահմանելու սպառնալիքները որոշ երկրներին դրդել են վերանայել նաև ոսկու պահպանման աշխարհագրությունը։ Սեպտեմբերին Նիդեռլանդների կենտրոնական բանկը հայտնել է, որ ԱՄՆ-ից և Կանադայից Լոնդոն է տեղափոխել մոտ 86 տոննա ոսկի՝ դա բացատրելով «աճող աշխարհաքաղաքական անկայունությամբ» և հնարավոր ճգնաժամերին պատրաստվելու անհրաժեշտությամբ։
Մարտին Ֆրանսիայի բանկը ևս հայտնել էր Նյու Յորքի Դաշնային պահուստային բանկում նախկինում պահվող 129 տոննա ոսկու հետ կապված գործարքների ավարտի մասին։ Կարգավորիչը մետաղը վաճառել է ԱՄՆ-ում և նույն ծավալի ոսկի ձեռք բերել Եվրոպայում, իսկ նոր ձուլակտորները տեղադրվել են Փարիզում։
«Այնպիսի զգացողություն է, կարծես երկրներն այլևս չեն վստահում ԱՄՆ-ին», — NYT-ին ասել է Դանիել Թաննբաումը, որը նախկինում աշխատել է ԱՄՆ ֆինանսների նախարարության Օտարերկրյա ակտիվների վերահսկման վարչությունում (OFAC) և եղել է Նյու Յորքի Դաշնային պահուստային բանկում OFAC-ի պահանջների պահպանման համակարգող։
Աղբյուր՝ b24.am
