Առևտրային վեճերը խորացնում են ճեղքերը ԵԱՏՄ-ում

Եվրասիական տնտեսական միությունում առևտրային հակասությունները նորից սրվել են․ մինչ Ռուսաստանը շարունակում է ճնշում գործադրել Հայաստանի վրա, Ղազախստանն էլ սկսել է պատասխան քայլեր ձեռնարկել ավտոմեքենաների ներմուծման շուրջ վեճում։ Այս զարգացումները հերթական անգամ հարցականի տակ են դնում ԵԱՏՄ-ի հիմնական նպատակներից մեկը՝ անդամ երկրների միջև ազատ առևտրի ապահովումը։

Ամենատեսանելի հակասություններից մեկը վերաբերում է Հայաստանին։ 2026 թվականին Ռուսաստանը հայկական ներմուծման նկատմամբ լայնածավալ սահմանափակումներ է կիրառել այն ֆոնին, երբ Երևանի և Եվրամիության հարաբերությունները սերտացել են։ Այդ քայլերը լայնորեն դիտարկվում են որպես պատասխան Հայաստանի եվրոպական ուղղությամբ ակտիվացմանը։

Տնտեսական ճնշումը, ըստ հրապարակման, տարածվել է նաև Հայաստանի կարևոր ոլորտների վրա։ Մասնավորապես, ռուսական պետական վերահսկողության տակ գտնվող բնական գազի մատակարար Gazprom Armenia-ն վերջերս 10 օրով կտրուկ դադարեցրել է մատակարարումները։ Իսկ սեպտեմբերի 17-ին Ռուսաստանի Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Sergei Shoigu-ն մեղադրել է Հայաստանի իշխանություններին, ըստ էության, Հայաստանում ռուսական բիզնեսը օտարելու փորձերի մեջ և ակնարկել հնարավոր նոր պատժիչ քայլերի մասին։ Tass-ի փոխանցմամբ՝ նա հայտարարել է. «Russia is not ready and will not finance Armenia's European integration, and every step in this direction has objective consequences»։

Միևնույն ժամանակ, լարվածություն է աճում նաև Ռուսաստանի և Ղազախստանի միջև։ Ղազախստանը 2026 թվականի առաջին կիսամյակում Ռուսաստանից ներմուծել է 9.8 միլիոն դոլարի ավտոմեքենա, սակայն դրանից հետո ներմուծումը գրեթե զրոյացել է՝ ըստ Ղազախստանի Ազգային վիճակագրության բյուրոյի տվյալների։

Ղազախ պաշտոնյաների գնահատմամբ՝ պատճառը Ռուսաստանի կողմից 2024-ին ներմուծվող ավտոմեքենաների համար «վերամշակման վճարների» վերանայումն էր։ Հինգ տարվա աճող սանդղակով սահմանված այդ վճարները լայնորեն ընկալվում են որպես թաքնված մաքսատուրք, որը պետք է պաշտպանի Ռուսաստանի ավտոարդյունաբերությունը։ Հրապարակման համաձայն՝ Vladimir Putin-ը 2025-ի վերջին փաստացի ընդունել էր այդ նպատակը՝ նշելով, որ բարձրացված վճարները «generated additional revenue for technological development and indirectly supported the domestic auto industry», ինչպես հայտնել է Agentsvo News-ը։

Անցած տարվա դեկտեմբերին ռուսական վճարների բարձրացումը, ըստ գնահատականների, Ղազախստանից ներմուծվող ավտոմեքենաների ընդհանուր արժեքն ավելացրել էր 7 տոկոսով։ Դրան ի պատասխան Ղազախստանի արդյունաբերության նախարար Yersayin Nagaspayev-ը մարտին հայտարարել էր, որ Աստանան պատասխան քայլեր կձեռնարկի, եթե Մոսկվան չվերանայի իր քաղաքականությունը։ Մայիսին Ղազախստանը գործի դրեց փոխադարձ վճարների կառուցվածք՝ Ռուսաստանի և Բելառուսի ներմուծման համար։

ԵԱՏՄ-ի ներսում տնտեսական ինտեգրման խնդիրների ևս մեկ օրինակ է Ղազախստանի որոշումը ժամանակավորապես արգելել խնձորի ներմուծումը ոչ միայն երրորդ երկրներից, այլև ԵԱՏՄ անդամներից՝ մինչև դեկտեմբերի 31-ը։ Այդ որոշման նպատակը տեղական արտադրողներին պաշտպանելն է։ Ղազախստանի իշխանությունները որպես իրավական հիմք նշել են ԵԱՏՄ պայմանագրի 29-րդ հոդվածը։

Հոդված 29-ը թույլ է տալիս անդամ պետություններին ներմուծման արգելքներ սահմանել, եթե դրանք ակնհայտորեն միտված են պաշտպանելու մարդու կյանքը, հանրային բարոյականությունն ու հասարակական կարգը, ապահովելու բնապահպանական չափանիշները, պաշտպանելու կենդանական ու բուսական աշխարհը և մշակութային արժեքները, կատարելու միջազգային պարտավորությունները կամ երաշխավորելու ազգային անվտանգությունը։ Միևնույն ժամանակ, պայմանագիրը հստակ ասում է, որ նման սահմանափակումները չպետք է ծառայեն որպես չարդարացված խտրականություն կամ առևտրի քողարկված սահմանափակում։

Այս ֆոնին հրապարակումը եզրակացնում է, որ մինչ Կրեմլը զբաղված է Ուկրաինայի պատերազմով, այն միաժամանակ առևտրային ճակատներ է բացում նաև իր իսկ նախաձեռնած տնտեսական միավորման ներսում՝ ավելի տեսանելի դարձնելով ԵԱՏՄ-ի կառուցվածքային հակասությունները։

Աղբյուր՝ oilprice.com